Didrikblogg

22.07.2011

2011-07-30T21:35:00.005+02:00

Meiningslause ting har skjedd. Unge, politisk engasjerte menneske har opplevd hendingar som unge menneske ikkje skal oppleve. Blant desse er elevar eg har vore lærar for, elevar som eg håper eg skal forsette å ha, og ein nær slektning som eg har kjent frå han vart fødd. Det er også dessverre slikt at det ved skulestart kjem til å vere ein tom pult i eit av klasseromma på Volda VGS.

På noverande tidspunkt er alt dette ubehageleg nær, både i tid og reint menneskeleg, og det er mykje vi framleis ikkje veit om hendingane og kva slags drivkrefter som har virka bak dei. Det eg veit er at Anders Behring Breivik på det mest brutale vis har slått seg inn i kvardagen til heil nasjon, inkludert skulekvardagen til meg og mange andre.
Eg har dei siste åra hatt privilegiet det er å vere lærar i historie, samfunnsfag og norsk, og vi som er i denne situasjonen kjem til å få ei tung oppgåve framover, nemleg å prøve å kunne sette ord på kva som har skjedd, prøve å forklare korleis det kunne skje, og om mogeleg ruste folk til kunne hindre at det skal skje igjen.

Det vert aldri heilt det same å gå gjennom framveksten av dei totalitære ideologiane i historie. I siste instans endar desse i ein geværmunning.

Det vert aldri heilt det same å gå gjennom omgrep som pluralisme og demokrati, og forklare dei ulike fredlege vegane til politisk påverknad. No er dette viktigare enn noko sinne.

Det vert aldri verte heilt det same å gå gjennom dikta til Nordahl Grieg og Halldis Moren Vesaas frå 30- og 40-talet. Orda deira, sjølv om dei skrivne i ei anna tid, har fått nytt liv no.

Eit godt råd....

2011-02-27T00:06:00.004+01:00

Det er berre å lære seg dette fyrst som sist: Slik hindrar du at PC'en slår seg av eller går i dvalemodus når du let att loket. Dermed skal ikkje unnskyldninga om at det tek så lang tid å starte opp att maskinen hindre folk i å late heilt att loket.....

Facebook - igjen og igjen!

2011-02-19T14:04:00.016+01:00

No har bloggen vore i dvale ei stund, mest pga. av tentamensretting, ferie, sjukdom, karaktersetting og diverse andre tidkrevjande oppgåver ute i "the real life". I mellomtida har verda gått vidare, og (ikkje spesielt overraskande) har debatten kring sosiale media (les Facebook) si rolle i skulen dukka opp atter ein gong, denne gongen på min eigen skule. Temperaturen har auka mellom anna pga. denne reportasjen i Sunnmørsposten, initiert av kollegaen min, Olav Myklebust, som også er leiar i Lektorlaget i Møre og Romsdal. Både reportasjen og kommentarfeltet er interessant lesnad, det same er kommentaren til professor i pedagogikk, Peder Haug.

Situasjonsskildringa stemmer overeins med det mange lærarar rapporterer frå andre skular. Ein svært stor del av elevane er innom Facebook og andre sosiale medium i løpet av timane, og nyttar elles PC'en til utanomfaglege aktivitetar i skuletida. Bakgrunnen for tala som vert nemnde i artikkelen (90% av alle elevane var innom Facebook i løpet av ein dag), er at vi har opplevd alvorlege kapasitetsproblem på datanettverket. Etter at dataansvarleg på skulen undersøkte saka nærare, kom det fram at sterkt medverkande grunnar til dette er omfattande ulovleg nedlasting, konstant oppkopling til streamingtenester som Spotify og Wimp, og omfattande ukontrollert bruk av sosiale tenester i timane. Dette går sjølvsagt også utover elevane si læring, og gjer arbeidssituasjonen for lærarane vanskelegare. Eg tviler på at dette er særleg mykje annleis på skular vi naturleg kan samanlikne oss med. På bakgrunn av dette går Myklebust inn for å stenge tilgangen til Facebook, også for å sende eit viktig signal om at misbruk ikkje er akseptabelt.

Engasjementet rundt (mis-)bruk av sosiale media i skulen er svært stort. I meir uoffisielle samanhengar har eg vore i kontakt med ei rekkje lærar på andre vidaregåande skular, forelesarar og studentar på den nærliggande høgskulen vår, og sjølvsagt foreldre og elevar her på skulen. Svært mange har sterke meiningar om emnet. I skrivande stund har også fylkeskommunen sett i gong ei større undersøking om bruken av sosiale medium, etter det eg har forstått for å skaffe fakta til ein diskusjon om stenging av Facebook på fylkesnivå. Debatten om Facebook og eventuell stenging er også ein gjengangar på nettet, og eg har personleg vore med å debattere stenging av Facebook på lærarnettverket Del&bruk.

Skulen gjenspeglar (no som før) samfunnet elles. Facebook er viktig i skulen fordi det er viktig i samfunnet. Facebook er IKT-verda sin største suksess. I Noreg var det følgje TNS Gallup i fyrste kvartal av 2010 ca. 2250 000 brukarar av Facebook. I gjennomsnitt brukte brukarane mellom 15 og 29 50 minutt(!) dagleg på Facebook. Facebook på PC og mobil har blitt ein naturleg og viktig del av det sosiale samspelet for mange, og dukkar opp i mange uventa sosiale samanhengar. Organisasjonar og bedrifter har også sterkt auka aktiviteten sin på Facebook, som vert rekna som ein av dei viktigaste kanalane for marknadsføring og kunderetta informasjon. Endeleg så har bruk av Facebook og sosiale medium for alvor blitt eit viktig bindeledd mellom politikarar og veljarar, og ein viktig arena for politisk debatt (sjølv om det gråsona mellom privat og offentlegkan vere problematisk for nokre). Denne eksplosive utviklinga har kome fort på. Facebook vart ope tilgjengeleg i Noreg i september 2006. Kunnskapsløftet kom altså fyrst!

Ute i den store verda har Facebook og sosiale medium spelt ei nøkkelrolle i raske (og på dette tidspunktet) håpefulle politiske endringar i fleire autoritære regime i Midtausten og Nord-Afrika (dette kan vere interessant å lese oppatt om eit år eller to!). Dette har fått nokre bloggarar til drage parallellar mellom det egyptiske regimet sine forsøk på å kontrollere netttilgangen og enkelte skular sine forsøk på å gjere det same. Så må det seiast at tilhengarane av stenging av Facebook i norske skular vel har noko edlare formål enn Hosni Mubarak...

Problema med Facebook i skulen er etter mitt syn knytt til problema med IKT i skulen generelt. I tida like etter kunnskapsløftet investerte skuleigarane enorme summar i maskinvare. Det vart plassert bærbare PC'ar på alle pultar i den vidaregåande skulen, og elevane fekk fylle desse med sitt eige innhald. Skulane hadde verken adekvate strategiar eller god nok kompetanse til å fylle PC'ane med fag og læring. Det var sikkert mange grunnar til dette. Det ser ut til at lærarutdanningane ikkje var klare for utfordringa. Eg har til dags dato sett lite pedagogisk litteratur på temaet, i alla fall i ei slik form at det kan nyttast til praktisk opplæring av lærarar og lærarstudentar (jamfør "Lærerutdanningens forsømmelse" av Tor Arne Wølner i Bedre Skole, 4/2010). Det ser ut til at skuleeigarar og lokal skuleleiing i mange tilfelle har mangla tid eller ressursar til å drive omfattande kompetanseheving av dei tilsette, eller utarbeiding av planar for kva ein eigentleg vil med IKT i skulen. Det vesle som var, vart sett inn i opplæring av adminstrasjonsprogram for fråvær og vurdering, og i samband med LMS’ar. Utviklinga har gjort at desse programma står fram som tungevinte og gamaldagse. Norske lærarar er vel elles av legning eit relativt konservativt folkeslag når det det gjeld eigen praksis (ofte med god grunn!), og IKT-revolusjonen fell saman med ei lang rekkje meir eller mindre vellukka tiltak frå U-dir og skuleigarar, frå utlånsordninga av skulebøker (som tok livet av den gamle studieteknikken), hurtig vekslande fråværsreglar, det kortvarige forsøket med heile talkarakterar, presiseringa av at innsats ikkje bør telje på fagkarakterar, og faretruande signal om papirboka sin nært føreståande død. Alt dette var vore godt egna til å gjere mange lærarar skeptiske til forandringar generelt. Når det gjaldt planverket, vart dei digitale kompetansemåla fordelte utover læreplanane, men i motsetnad til dei andre grunnleggande dugleikane mangla desse basis i etablerte tradisjonar eller eit eige fag. Opp i det heile kom sjølvsagt også dei raske endringane i medievanene til norsk ungdom (mindre tid på lesing, meir på nett og spel). Lista over faktorar er nok ikkje uttømande, men resultatet har blitt "too little, too late".

Spelerommet ("pun intended") for elevane sin skjulte databruk har blitt stort. Mange lærarar har vegra seg mot å handheve lokale datareglar av ei rekkje ulike grunnar. Tavleundervising er ein mykje brukt og effektiv metode i dei fleste klasserom, men gir ikkje nødvendigvis god kontroll over kva elevane gjer bak PC-skjermane sine. Mange elevar er raske med å skjule "ulovleg" aktivitet bak lukka faner og minimerte vindauge, og i nokre tilfelle er omfanget av potensielle merknader så stort at mange lærarar vegrar seg mot å gripe inn.

Konsekvensane er verst for dei elevane som allereie står svakast, dvs. elevar med konsentrasjonsvanskar, låg impulskontroll, og låg motivasjon. Problemet med desse er at sjølv om det skulle vere mogleg å stenge Facebook ute, så finst det så mange andre sosiale tenester, t.d. Twitter, MSN, Nettby etc., at ein umogleg kan stenge alt ute ved sperringar i nettverk. Er elevane lågt nok motiverte for skule og fag, er talet på aktivitetar på nettet som på kort sikt kan opplevast som meir meiningsfylt, legio. Etter det eg kan sjå, er elles erfaringane at det å stenge Facebook har vore ein svært moderat suksess- dei som absolutt vil kome seg utanom sperringane, ser ut til å greie det ved hjelp av mobilar, mobilt breiband, proxy-serverar etc. Eg kan likevel tenkje meg at ein del elevar kan få hjelp til konsentrere seg meir om fag, i alle fall den tida dei er på skulen. Poenget er: Er det Facebook som er det eigentlege problemet her?

Kva kan ein då gjere? Nokre tiltak etter mitt eige hovud:

Kompetansen på IKT hos lærarar må hevast - trygge og motiverte lærarar og læreviljuge elevar kan få til stort sett kva som helst, også læring med IKT. Både på min eigen skule og fleire andre stadar ser det ut til at sjølv Facebook kan nyttast som ei viktig verkty for læring, men i den rette samanhengen og leidd og kontrollert av kompetente lærarar.
Haldningar må byggast over tid - leiing og lærarar må samarbeide med foreldre og elevar om å bygge opp fornuftige arbeidsvanar, både i klasserommet og utanfor.
Ein bør planlegge å fokusere innsatsen på ei avgrensa mengd digitale verkty med klare faglege nytteområde. Klargjer tydeleg kven som har ansvaret for opplæringa, og evaluer kritisk i ettertid.
Legg vekk heile PC'en når den eigentleg ikkje trengst. Skal elevane notere frå ei tavle eller ein presentasjon, bør dette gjerast slik at du kan sjekke at dette faktisk har blitt gjort. Kanskje kan dei dele notane med deg, kanskje kan dei samarbeide om nokre felles referat. Kanskje bør dei rett og slett følgje med, om du gir dei dine eigne notatar eller presentasjonar i ettertid? Elles er det kanskje ikkje eit overgrep å krevje at elevane noterer på godt, gamaldags, analogt papir?
Sørg for at det ikkje er akseptabelt å hoppe over digitale kompetansemål. Her kan dei som lagar eksamenar sende viktige signal.
Gi elevane ansvar for eiga læring. Nokre elevar (og ein del lærarar) ser ut til å tolke dette omgrepet i retning av at dei står fritt til å neglisjere lærarar og medelevar, legge beina på bordet, putte hovudtelefonane på, og surfe i veg, så lenge dei tek "ansvaret". Omgrepet var tvert i mot meint å vektlegge evna til å verte gode lærande menneske, å vise ansvar for si eiga og andre si læring, og å utvikle eigne haldningar og dugleikar knytt til dette. Ikkje alle greier dette, og då lyt reaksjonar og klare råd frå lærarane. Dagens unge skal leve eit liv med IKT rundt seg, både i skule, arbeidsliv og elles – då må dei lære å takle dette på ein måte som fremjar effektivitet, motivasjon og læring.

Biletet er "Facebook al món (Des 2010)" av Marcbel under CC.BY.2.0-lisens

Scrapbook i skya!

2010-11-29T20:42:00.011+01:00

Det stundar atter ein gong mot tentamen i norsk (med andre ord høgsesong!). Dette tyder at mange brått og uventa oppdagar at dei digitale hjelpemidla til skriving og korrekt språk må vere i orden. Dette gjeld t.d. Ordnett pluss (digital ordbok)og nettsidearkivet Scrapbook.

Ordnett pluss er ikkje verdast enklaste program i praktisk bruk, dessverre. Ordnett pluss ligg på harddisken, og kan brukast utan netttilgang. Såleis er programmet meint å erstatte ordbøker på papir. Eg ser dessverre at programmet ikkje er brukarvenleg nok til at dette skjer i praksis. Mange elevar opplever problem med det, det er notorisk vanskeleg å oppdatere, og det er for mange rett og slett vanskeleg å finne på Ungweb. Det utan tvil mest praktiske er å gå til nærast IT-ansvarlege på skulen og få det ferdig installert og testa. Har ein ny maskin, finn ein først installasjonsfilene (som er ferdig "betalte" av fylket) på Ungweb. Ein loggar seg inn på Ungweb via FEIDE, ein klikkar på "Min Side", finn "Skolewidget", og klikkar på fana "Program", scrollar litt ned og finn overskrifta "Ordnett Pluss". Klikkar ein på denne, kjem ein til denne nettsida: http://ungweb.no/Artikler/Skolewidget/Program/Ordnett-Pluss. Dersom ein er innelogga på Ungweb kan ein klikke linken ovanfor for kome direkte til sida.

Her finn ein lenkjer til installasjonsfilene for både Windows, Mac OS og Ubuntu. Problemet er at desse er på rundt 280-290 MB. I mange tilfelle er dette for stort til at ei heil klasse kan laste ned programmet samtidig i ein vanleg ein skuletime med den nettkapasiteten vi har no. Etter at installasjonsfilene er nedlasta og køyrde, må programmet laste ned ordbokdata, noko som også tek tid. Dermed er elevane (dessverre) stort sett overletne til å måtte gjere dette heime.

Dei som har Ordnett i tidlegare versjonar liggjande på harddisken, må fjerne desse(og det totalt). Ein bør fyrst nullstille datafilene: Programmer | Ordnett Pluss | nullstill programmets datafiler", deretter bør ein avinstallere programmet (Kontrollpanel | Programmer | Programmer og funksjoner). Etter dette bør ein bruke utforskaren til å finne alle mapper med namnet Ordnett på (t.d. ligg det data under "Brukere"-mappene og under "Programdata"). Når harddisken er heilt rein for tidlegare Ordnett-versjonar, kan ein installere ein ny.

Ordnett pluss er utstyrte med ein praktisk funksjon til å slå opp ord ein markerer i Word. Dessverre fungerer ikkje dette i Open Office, og ein lyt derfor skrive inn orda manuelt. Dette er kanskje ikkje verdas største problem, men.....Kanskje burde fylkeskommunen sjå seg om etter mindre og betre fungerande alternativ? Kanskje Ifinger?

Scrapbook har eg teke føre meg før på denne bloggen. Dette tillegget krev at ein nyttar Firefox som nettlesar, og gjer det mogeleg å lagre og organisere nettsider på ein effektiv måte. Slik kan elevane lage sitt eige vesle arkiv over nettsider som kan vere kjekke å ha på tentamen og eksamen (då dei vanlegvis ikkje har fri nettilgang). Scrapbook har også andre interessante virkeområde, t.d at ein kan kommentere og bruke digital "markeringspenn" på dei lagra nettsidene. Dette er ikkje dumt t.d. om ein skal analysere dikt, noveller, artiklar etc., eller om ein skal prøve seg på litt gamaldags studieteknikk. Endeleg skulle dette kunne i allefall delvis dekkje ein del kanskje ikkje altfor påakta læreplanmål for norsk på vg1:

bruke datateknologien til å arkivere og systematisere tekster

hente, vurdere og anvende fagstoff fra digitale kilder i muntlig og skriftlig arbeid

Eit grunnleggjande problem for mange elevar er at PC'ane deira har kort levetid. Mange elev-PC'ar vert utsette for hardhendt fysisk handsaming, det vert installert mykje merkeleg og ikkje alltid "venleg" programvare på dei, og vert nok meir enn mange skulle tru. Resultatet vert at mange elevar lyt reinstallere operativsystem, byte ut heile PC'en, etc. Då er arkivet som ein gjerne skal ha bygd opp over fleire år brått borte, i allefall om ein ikkje har teke ein del grep.

Kanskje det enklaste er å eksportere data frå Scrapbook med jamne mellomrom. Ein opnar Scrapbook i sidefeltet, klikkar på "Tools", og vel "Import/Export". Deretter dreg ein mappestrukturen og filene frå "treet" til det andre feltet, ein vel ei filplassering under "Browse" og vel deretter "Export". Eit eksempel på dette kan ein sjå her. Då vert alle sidene lagra på denne filplasseringa og kan seinare eksporterast inn igjen om det skulle vere nødvendig. Filplasseringa kan sjølvsagt vere på ein minnepenn eller ein ekstern harddisk.

Ei anna, og meir elegant løysing er å bruke den utmerke fildelingstenesten Dropbox. Tenesten vert rekna for å vere enkel i bruk og har fått mange gode omtalar, t.d. på Din Side. Etter å ha installert Dropbox og laga deg ein identitet, kan du velje ei mappe på harddisken til å vere Dropbox-mappa di. Innhaldet i denne mappa vil verte lagra både på harddisken og på nettet. Alle forandringar på innhaldet i denne vil verte raskt synkronisert. Har du fleire PC'ar kan du installere Dropbox på alle, og Dropbox-mappa vil då verte felles for alle maskinane.

Fordelane med dette er mange. T.d. kan du bruke denne som ein sikker lagringsstad (du får inntil 2 GB gratis, meir om du vil betale). Du kan også dele mapper og enkeltfiler med den du vil (då får ei nettadresse du kan sende t.d. via epost til kven du vil). Her er t.d. ein mal for norskstilar i Open Office Writer eg har delt med elevane mine.

Om ein har både Dropbox og Scrapbook, kan ein velje at ei mappe inne i Dropbox-mappa skal vere den faste lagringsstaden for filene i Scrapbook. Ein vel å vise Scrapbook "in sidebar", "Tools", "Options", og "Save data to"og brukar "browse"-knappen til finne filplasseringa inne i Dropbox-mappa. Dermed vert alle nettsidene ein scrapbook'ar også lagra på nettet. Skulle PC'en krasje, så kan ein ein raskt finne igjen filene. Her er oppskrifta på korleis ein kan gjere dette, henta frå nettstaden makeuseof.com. Det same kan ein gjere med viktige tekstfiler. T.d. er ingenting i vegen for å trygt lagre og synkronisere "Mine dokumenter" v.h.a. Dropbox. Dropbox er tilgjengeleg for Windows, Linux og Mac, i tillegg til Iphone og Android.

Op af luftens fjære stiger Arcturus!

2010-11-15T18:00:00.005+01:00

På kalde netter gjer det oss alle godt å av og til kikke opp og kjenne på kor små vi er. Det skulle forbause meg lite om det ikkje finst mange app'ar som kan fortelje oss kva vi ser. Elles finst det eit ypparleg stjernekart på nettet, http://www.neave.com/planetarium/, som let deg glytje over heile himmelen. Men "nothin beats the real thing".

"Arcturus", ein av dei mest lyssterke stjernene på himmelen, er sjølvsagt elles nemnt i diktet "Metope" av Olaf Bull.

Aasen og bokhylla

2010-10-27T21:53:00.007+02:00

Eg har tidlegare vore innom bokhylla.no. Eg vart brått merksam på at det også finst teikneseriar her. T.d. at sjølvaste "Ivar Aasen - ei historie om kjærleik", skrive av Erna Osland og teikna av Arild Midthun, ligg her gratis. I historia spelar fleire av eignelutane til Ivar Aasen ei viktig rolle, og desse finn vi sjølvsagt på Aasentunet:

Ivar Aasen og kjærleiken hans er det elles fleire på skulen min som har arbeidd med, t.d. vart musikalen "Grammatikk og kjærleik" sett opp av musikklinja på Volda VGS i 2005. Medielinja fekk i oppdrag å dokumentere prosessen:

Dei fleste har eldast med stil i løpet av dei 5 åra som har gått......

Google Docs - enda ein gong

2010-10-21T23:13:00.008+02:00

Det har vore stilt på bloggen ei stund, mest pga. at eg har vore nødd til å prioritere andre ting. Mellom dei meir vellukka prosjekta mine denne hausten, i alle fall slik eg sjølv vurderer det, er at eg har fått elevane i gong med å nytte Google Docs til ein del viktige oppgåver, og at eg også har introdusert tankekartprogrammet Mindomo for dei aller fleste.

Eg har tidlegare skrive litt om Google Docs. Mange nyttar GDocs aktivt i skulen allereie, men eg vil gjerne formidle til “etternølarane” kor effektivt dette verktyet faktisk er. Som kanskje dei fleste veit, så er det slik at Google Docs er ein nettbasert "cloud computing"-pakke av kontorprogram, drive av Google.

Pakken er gratis, men krev at ein opprettar ein konto hos Google (fort gjort, og ein kan gjerne nytte eksisterande epostadresser). Ein får då tilgang til ei rekkje ulike funksjonar; ein kan lage dokument, rekneark, presentasjonar, enkle elektroniske skjema, og (relativt nytt) teikningar. Ein kan også nytte lagringsplassen ein får tildelt til å laste opp andre typar filer frå sin eigen harddisk. Dei store pedagogiske mulegheitene ligg fyrst og fremst at alle desse produkta kan delast. Dette tyder at fleire kan samarbeide om å produsere dei (med andre ord ulike typar samskriving), og at det er lett å gjere dei ferdige produkta tilgjengelege for så mange som ein vil.

I samband med bruk i skulen er det ei rekkje fordelar:

1. Dokument og presentasjonar vert lagra på nettet. Dette vil seie at om PC'en krasjar, eller ein veltar ei kaffikopp i tastaturet, så ligg alle dokumenta trygt lagra på nettet. Døme: Eg fekk meg ny PC for ikkje så lengje sidan. Eg kopla meg på nettet eit minutt etter at eg hadde den i handa, eg logga med inn på Google Docs, og alle dokumenta eg trengte låg klare etter nokre sekund. Eg trengte ikkje å installere MS Office eller Open Office, og eg trengte ikkje å leggje inn sikkerheitskopiane mine av "Mine Dokumenter". Med brukarnamnet og passordet kan eg logge meg på og finne fram til dokument (og lage nye) på alle PC'ar eller Mac'ar som er tilknytte nettet. Ein hyggeleg konsekvens av dette er t.d. at elevar som nyttar Google Docs til å lage og vise presentasjonar, ikkje treng å bale med å kople seg til og frå prosjektørar, men kan nytte same datamaskin, allereie oppkopla (ein typisk tidstjuv i samband med presentasjonar!!) Det gjer også at ein ikkje treng å bekymre seg for å gløyme å ta med dokument på minnepennar etc. om ein skal ut på reise eller kurs.

2.Ettersom "programmet" ligg på nettet, unngår ein problema med at elevane nyttar ulike dokumentformat, at dei har ulike operativsystem etc. Kapasiteten til maskinvara elevane har, har også svært lite å seie. Dette gjer også at dokumenta kan visast og i ulike grad redigerast på smarttelefonar, både Iphone- og Android-systema. Etter det eg veit er ein eigen app som mogleggjer praktisk redigering under arbeid for Ipad, og sikkert andre nettfjøler. Dersom ein skal informere og rettleie store elevgrupper, t.d. på ein ekskursjon eller liknande, kan ein oppdatere eit felles dokument som elevane kan lese på telefonane sine.

3. Som mange Web 2.0-applikasjonar opnar Google Docs for samarbeid i sanntid. Dette gjer at fleire kan skrive og redigere ulike dokumenttypar på same tid. Dette er ein viktig "game changer". Det gjer t.d. at elevar faktisk kan samarbeide om å lage presentasjonar og dokument, t.d. at dersom ein lagar ein presentasjon, så kan elev 1 skrive innleiinga, medan elev 2 skriv konklusjonen. Etter på kan dei rette eller gjere endringar i den andre sin del. Dersom desse deler produktet med læraren, kan ein seinare gå inn i endringsloggen og sjå kven som faktisk gjorde kva. Det gamle problemet med at berre nokre elevar faktisk gjer alt det praktiske arbeidet, medan andre er haleheng, kan ein då unngå.

4. Eit og same produkt kan enkelt oppdaterast. Medan ein før vanlegvis har kravd at innleveringar er “endelege produkt”, kan ein opne for at feil og veikskapar kan rettast opp jamt. I år har eg fått elevane mine til å lage ein logg over oppgåver dei skal gjere i dei ulike faga. Av gode og mindre gode grunnar, har det hendt at elevar ikkje har gjort leksa si. Med andre ord, dei har der og då dokumentert lita eller inga måloppnåing i dei aktuelle kompetansemåla. Dersom dei fyl med på gjennomgangen av oppgåvene i plenum, og seinare dokumenterer måloppnåinga si ved å oppdatere leksedokumentet, så viser dei at dei faktisk har måloppnåing, men på eit seinare tidspunkt. Skal ein ta signala om korleis ein skal vurdere sluttkompetansen alvorleg, så kan dette vere ein måte å gjere det mogleg for elevane å forbetre måloppnåinga si i dei ulike kompetansemåla fram til sluttvurderinga(dei bør sjølvsagt gjere leksa si til rett tid, men manglande innsats her skal gå på ordenskarakteren). Så lenge eit dokument er delt med læraren, og læraren er tildelt redigeringsrettigheiter, kan ein lett gi fortløpande kommentarar også. Tidspunktet for når eit dokument vart sist oppdatert er lett synleg i dokumentlista i Google Docs, så det er lett å ha oversikt over arbeidsinnsatsen til elevane. Dette opnar for eit meir effektivt arbeid med t.d. elevtekstar i norsk. Eg er i utgangspunktet ingen stor fan av prosessorientert skriving, men dette kan verte noko mindre arbeidskrevjande for lærarane dersom ein nyttar Google Docs.

5. Endeleg er det lett og raskt å gi andre tilgang til å sjå dokument og eventuelt redigere desse. Dokumenta er lagra på nettet, så dei tek ikkje opp nokon fysisk plass på datamaskinen eller på læringsplattforma. Delinga vert gjort ved at ein produserer ei hyperlenkje som ein kan lime inn i ei tekstfil eller epost, den kan leggjast inn som ein snarveg i ein LMS, eller ein kan få elvane til å leggje inn lenkja som ein favoritt eller snarveg i nettlesaren. Denne lenkja vil liggje fast, sjølv om ein endrar teksten, namnet på dokumentet etc. Dette gjer t.d. at det er relativt enkelt å dele viktige fellesdokument med elevane, t.d. periodeplanar. I staden for å lage mange korte planar (eller færre lange, som ofte vert fort feil i høve til prøvedatoar, endringar i timeplanen etc.), kan ein lage eit dokument der ein gjer endringar, fører på nye lekser etc. etterkvart. (Det hjelper dessverre ikkje på problemet med at nokre lærarar gløymer å oppdatere i god nok tid i førevegen.....). Dette skulle også gjere det enklare å t.d. lage oppsett for prøveplanar for heile klassar, då t.d. alle lærarar kan dele på ein og same plan, og leggje inn prøver, innlevering og eventuelle justeringar fortløpande, og då lettare ta omsyn til endringar gjort av andre lærarar. Slik kan ein unngå at ein lagar eit oppsett tidleg i terminen, som i ein del tilfelle tidleg går i oppløysing i møtet med røynda.

Dette gjer det også lettare å nytte presentasjonar betre. I min eigen praksis har eg nytta mykje presentasjonar, og ein god del av elevane mine har lagt ned eit stort, langvarig og ofte lite effektivt arbeid (med omsyn til læringseffekt) med å skrive av desse. No legg eg inn lenkjer til presentasjonane på periodeplanen, og elevane kan sjølve sjå på desse når dei vil. Dei kan også laste ned desse fysisk til harddisken (t.d. i alle dei store formata, inkludert PPT-filer og PDF)

6. Endeleg er slik at kvaliteten på Google Docs etterkvart er relativt høg samanlikna med liknande produkt (sjå t.d. samanlikninga mellom Google Docs og nettversjonen av "storebroren" Microsoft i PC World Norge nr 7/2010). Programmet er brukarvenleg, og eg ser at dei fleste elevane "tek" det relativt kjapt. Pakken er gratis, og inneheld dermed ikkje alle funksjonane som finst i Open Office og MS Office. Dette gjer t.d. at det neppe er veleigna å skrive lange, formelle oppgåver (t.d. på høgskulenivå) i Google Docs. På den andre sida, kor ofte gjer ein det? Det er også slik at "folk flest" vanlegvis berre nyttar ein liten del av funksjonaliteten til dei store kontorpakkane.

Kvar ligg då ulempene?

1. Ein lyt hugse (1!) brukarnamn og passord (sjå elles om Lastpass!).

2. Ein lyt ha nett-tilgang (noko som tidvis kan vere eit generelt problem på nokre skular, og noko ein skal mangle på tentamenar og eksamenar). Ein tidlegare versjon av Google hadde ein nedlastbar versjon som ein kunne køyre utan nett. Neste gong ein kopla seg til nettet, vart alle nyoppretta eller endra dokument synkroniserte. Denne desktop-versjonen fungerer ikkje no lenger, men temaet bak Google Docs arbeider med ein ny.

3. Ein lyt lære seg eit ny type program/nettteneste. Ein skal ikkje undervurdere problema med dette. Ein del IKT-ivrige lærarar (meg sjølv inkludert) har kanskje ei uvane med å leggje for mykje fokus på nye og "spanande" verkty. Ikkje alle slike vert brukte jamt, eller er veleigna til bruk i skulen. Som før sagt oppfattar eg Google Docs som brukarvenleg, og dei fleste av prinsippa bak produksjon og redigering er velkjende for brukarar av Office-pakkane.

4. Ein må som elles vere forsiktig med kva ein skriv på publiserte dokument. Delar av arbeidet lærarar og leiing gjer er det teieplikt på, og sensitive opplysningar må sjølvsagt ikkje delast. Eg trur neppe at tryggleiken i samband med Google Docs i seg sjølv er mykje dårlegare når ein ser kor mange som legg att minnepinnar med dokument på, gløymer utskrifter i printaren, går frå "opne" bærbare PC'ar i klasserommet etc. Likevel, om ein ikkje har forstått korleis deling av dokumenta fungerer, så kan ein kome bort i problem.

5. Ordlistene i Google Docs støttar berre dei større språka, og det tyder sjølvsagt at norsk ordliste i denne samanhengen er bokmål. Nynorsk har aldri vore støtta i Gdocs, men for Firefox-brukarar var det muleg å leggje til ordlister for begge språka som ei utviding. Valde ein nynorsk rettefunksjon i Firefox, vart feil retta i dokumenta i den eldre versjonen av GDocs. Denne er framleis tilgjengeleg, men då lyt ein skrifte ofte! Ein kan sjølvsagt lime inn eller laste opp dokument skrive i andre program (med nynorsk rettefunksjon), men då er jo mykje av vitsen borte. Kanskje dette kunne vore ei sak for språkrådet eller målorganisasjonane? Mange andre minoritetsspråk er heller ikkje tilgjengelege, så det skulle vere nok folk å gjere felles sak med!

Det er liten grunn til å tru at dei funksjonane som GDocs tilbyr kjem til å forsvinne ut av norsk skule på overskueleg framtid, og det gjer neppe sjølve tenesten heller. Ingenting varer evig, men Google er eit stort, viktig og rikt selskap, og Gdocs-pakken er eit "stort" produkt. Det fungerer også som ein god inngangsport til å forstå og prøve ut ein del av dei mulegheitene Web 2.0-teknologi og sanntidssamarbeid kan gi i skulen. At pakken ser ut til å verte tilgjengeleg også på mobile einingar (mobiltelefonar, nettbrett som Ipad etc.), er også ein openbar fordel med tanke på framtida.

Dr. Munk i Bokhylla

2010-09-11T12:37:00.015+02:00

Det er no meir enn eit år sidan tenesten Bokhylla.no vart lansert. Bokhylla.no er er nasjonalbiblioteket sitt utstillingsvindauge for digitale kopiar av norske bøker, faktisk heile 30 000. Nokre av desse er så gamle at tekstane er i "the public domain", andre er gjevne til ålmenta av forfattarane.

No har eg sett meir lettfattelege og meir brukarvenlege tenester. Skal du klikke deg vidare, vert du raskt ført til nasjonalbiblioteket sine sider eller til NB digital Beta sin sider (med annleis vevbunad, men framleis under tittelen bokhylla.no). Kanskje det hadde vore like greitt å kome hit med ein gong? Kor som er, så er det søkjesida under NB-logoen som er indrefileten her.

Ca 7400. titlar ligg klare for nedlasting i pdf-format. Som volding og av og til sunnmøring er det t.d. interessant at Hans Strøms Physisk og oeconomisk beskrivelse over Søndmørs fogderie ligg her. Elles finn ein dei fleste bøkene til Ivar Aasen der (m.a. Symra), i tillegg til store mengder klassisk norsk litteratur frå 1800-talet (og litt færre fra 1900) , både på landsmål og riksmål, frå Wergeland til Obstfelder.

Når det gjeld resten av bøkene som er lagt inn her (29000), så må desse lesast inne i nettlesaren. Boksidene er scanna, og for såvidt enkle å blade i, anten med museklikking eller piltastar. Dessverre er det ikkje mogleg å skalere sidene slik at det berre vert vist heile sider, så ein kan ikkje unngå opp- og nedscrolling. Dumt!

Men - her ligg det ei rekkje moderne klassikarar relativt lett tilgjengeleg. Mellom anna kan ein her finne bøkene som omhandlar den ultimate nynorske helten, livskunstnaren og nærradioforkjemparen Dr. Munk, og venene hans, Per Waglen (sogning, AP-pamp, zombievideoforhandlar og leigemordar) og "eg" ("silent" bassist, tidlegare sildeoljearbeidar, terrorist og namnlaus forteljar). Bøkene er Sveve over vatna, Dr. Munks testamente, og Aleine i Alpane. Munk er å finne i ein del andre bøker også (Vegen smal og porten trang, og Dr. Munks popleksikon, mellom andre), men dei før nemnde bøkene dekkjer hovudpunkta i historia relativt godt. Dr. Munk kan vel kanskje best skildrast som den skriftlege versjonen av forfattaren Ragnar Hovland minus super-ego, men han har også "brote" den fjerde veggen (inn i røynda!), og har såleis etablert ein etestad på Husnes. Eg har også høyrt rykte om at kloke personar hevdar at dei traff Munk i studentmiljøet i Bergen på 70-talet.

Hovland har gjennom åra underhelde og trøysta tallause nynorskingar, og har vore brukt som levande prov på at nynorsk ikkje berre er kloke dikt og djupsindig prosa. Det er heller ingen tvil om at han har vore inspirasjonskjelde for fleire generasjonar nynorskforfattarar. No er dei ypparste kreasjonane hans lagt ut til folket (også i Kina!!), og det skulle vere ingen (økonomisk) grunn til å ikkje (gjen-)oppleve desse rike folkelivsskildringane hans. Dessutan, om du er ein av dei som alltid har lurt på kva ein krik er, så finn du svaret der (og her):

Du som er slik ein språkekspert, sa eg. – Det er noko eg har lurt på. Det der med krikar og krokar. Eg veit jo kva ein krok er, men kva er ein krik?
Munk pekte på ein krik.
– Det er ein krik, sa han. – Det burde du ha visst.
Eg skjemdest, og skunda meg å kome inn på noko anna.
Side 66-67, Sveve over vatna, pocketutgåve.

Biletet er "Bjørnsonfestivalen 2006: Tindra med Ragnar Hovland" av Erik Newth under CC.BY.2.0-lisens

Eit nytt skuleår, og det siste passordet du treng hugse....

2010-08-17T19:46:00.018+02:00

Då har skuleåret 2010-2011 starta, og fargestiftar og ark er nye. Eg skal ha norsk på VG1 og VG2 studiespesialisering, i tillegg til 3 klassar i samfunnsfag. Dessutan skal eg vere fagkoordinator i norsk dette året, noko som sikkert vert utfordrande og lærerikt. Eg vil håpe at dei kjekke kollegane mine vil trå støttande til.

Som vanleg trur ein at ein skal gjere dette året betre enn dei føregåande. Eg har tenkt å lese fleire tekstar saman med elevane mine i norsk, eg skal vere flinkare til å skilje mellom kva tid elevane skal bruke PC og kva tid dei ikkje skal gjere dette, eg skal verte flinkare til å sjekke fagkunnskap jamt (t.d. med hyppig bruk av fleirvalstestar) og eg skal verte flinkare å la elevane løyse oppgåver. Desse oppgåvene må krevje at elevane skal nytte fagkunnskap, finne ny, og sjølve i større grad velje strategiar og verkty for å svare på oppgåvene. Eg skal såleis framleis leggje vekt på å presentere og nytte ulike digitale verkty. Ikkje alle slike er nødvendigvis så "flashy", men likevel sterkt arbeidssparande. To slike skal eg straks presentere.

Når eg finn noko interessant på nettet, lagrar eg ofte nettsida som eit bokmerke. Sjølvsagt bør ein nytte sosiale bokmerke som Del.ico.us eller Diigo, men eg ser at av og til er det kjappast å berre bruke bokmerke funksjonane i nettlesarane. Eg har også ei rekkje andre bokmerke liggjande på verktylinja som heiter "Bokmerke" i Firefox, noko som er praktisk om ein skal gjere dei mest brukte nettstadane lett tilgjengelege. Som mange andre har eg fleire PC'ar, og eg nyttar ulike nettlesarar. Resultatet vart lenge ei rekkje ulike bokmerke. Kanskje fann eg noko interessant på nettet medan eg nytta skulemaskina mi. Når eg nytta heimemaskinen, hugsa eg ikkje kvar eg fann informasjonen, etc.

Løysinga vart å synkronisere bokmerke mellom ulike nettlesarar og PCar ved hjelp av Xmarks. Etter å ha installerte dette programtillegget, vert alle bokmerke (også passord om ein vil det) lagra på ein profil (ein må lage ein profil med eit eige brukarnamn og passord). Dersom ein t.d. er ute på reise og må finne tak i eit bokmerke, kan ein logge seg på Xmarks-profilen frå kva som helst slags PC, og finne bokmerka sine der. Svært smart! Xmarks fungerer på IE, Firefox, Google Chrome og Safari, i tillegg til Iphone.

Ei på nokre felt tilsvarande teneste er Lastpass. Lastpass tek vare på passord og brukarnamn, og synkroniserer desse. Du slepp unna med å hugse eit (1) passord, nemleg det som loggar deg inn på profilen du opprettar i Lastpass. Etter som du koplar deg på ulike nettverkt, digitale verkty etc., vil Lastpass spørje deg om informasjonen du tastar inn skal lagrast. Om du vil, kan Lastpass logge deg inn automatisk neste gong. Svært praktisk for oss som har medlemer i mange nettverk, som må innom Fronter, Skolepost, Visma og så vidare. Vi slepp å hugse mange forskjellige passord eller bruke same passord på alt. Igjen gjer dette at ein lett kan nytte andre folk sine PCar til å kome deg inn på netttenester som er viktige (hugs å logge deg ut etterpå, evt. still inn Lastpass slik at du loggar av tenesta automatisk kvar gong du lukkar nettlesaren). Praktisk for både lærarar og elevar. Lastpass kan nyttast på alle dei største plattformene (også på mobile).

Meir om Lastpass finn du dette innlegget på bloggen til "Evabra": "Passordsafe"

Oppsummering - year 1...og så Face, då...

2010-06-12T13:07:00.019+02:00

Då var skuleåret så å seie over. Det siste fråværet er lagra, dei siste standpunktskarakterane er sette, og no har eg tid til å skrive blogginnlegg igjen, etter ein hektisk innspurt.

Det er no også ca. 1 år sidan eg starta bloggen.Ved hjelp av Google Analytics har eg sett nærare på talet på besøkande. Dei auka stort i tal i samband med Melodi Grand Prix, men statistikken viser også at dei som var innom då, klikka seg ut og vidare etter gjennomsnittleg 2 sekund. Det kan sjølvsagt har noko å gjere med at dei skuffa innsåg at bloggen ikkje handla om denne mannen:

Google Analytics seier meg også at det mest populære innlegget var oversikta over ulike norskstilsjangrar, og at populariteten hadde toppar før tentamen- og eksamensperiodane. Den 18. mai var 317 personar innom denne sida, sannsynlegvis blant dei ein person frå Færøyane (!). Eg får berre håpe at dei som traff sida fekk nytte av den.

Kva er det poenget med blogginga? Fyrst og fremst er blogginga ein måte å samle tankane på. Dernest håpar eg at det finst folk der ute som kan ha nytte eller underhaldning av det som står her. Endeleg så knyter blogginga meg opp til store, uformelle nettverk av personar som er interesserte i det same som meg. Mange av desse er medlemer av nettverket Del og Bruk, som i dag har meir enn 5000 brukarar, og der ein dagleg finn mange interessante debattar for skulefolk. Det er neppe nokon tvil om at deling og bruk av digitale ressursar, anten det er knytt til læring for elevar, eller læring for lærarar(like viktig), har blitt ein del av skulekvardagen.

Mange av kollegaene mine i bloggosfæren er av dei mest aktive skulebloggarane i Noreg, og fleire av desse har laga større oversikter og har publisert bøker eller akademiske tekstar. Eit døme på dette er "Ikt i skulen - kva, kven, korleis og kvifor" av Eva Bratvold og Frode Kyrkjebø. Eva Bratvold er prosjektleier for Digitalt Skulesamarbeid i Sogn og Fjordane, og er elles kjend som EvaBra. Bloggen hennar, Eva 2.0, fekk pris for årets skuleblogg 2009.

Open publication - Free publishing - More sosiale medier

To andre personar lyt dragast fram. Eg har lært mykje av Leif Harboe som har bloggen Norsklærer med digitalt grensesnitt. Tidlegare i år ga han ut boka Norskboka.no som er full av praktiske "digitale" tips. Eg lese mykje interessant på bloggen til Guttorm Hveem. Han er ein av fleire moderatorar på Del og Bruk ( saman med mellom anna Ingunn Kjøl Wiig, som starta Del og Bruk)), og han deler ei interesse for tankekart med meg. Her er mastergradsoppgåva hans om digitale tankekart:

Open publication - Free publishing - More tankekart

I det siste året har nok også aktiviteten min på ein del andre netttenester auka, t.d. Twitter og Facebook. Relativt mange av kollegaene mine frå Del og Bruk er sjølvsagt her også. Samtidig ser eg også tydelegare nokre av problema med dei digitale nettverka. Den store, stygge ulven er sjølvsagt Facebook. Dei siste to åra har Facebook for alvor erobra klasseromma. Så å seie samtlege av elevane ved skulen min har identitetar der. Hadde Facebook vore eit land, hadde det vore verdas 3. største.

Facebook er i seg sjølv sannsynlegvis ikkje noko vondt, slik nokre ser ut til å tru. Poenget er sjølvsagt kva ein nyttar slike tenester til. I ei verd der ein nyttar ulike netttenester til å lage eller publisere ulike typar digitalt materiale, det vere seg tekstar, bilete, filmar, tidlinjer og tankekart, så må ein ha eit "nav" å feste dette til. Eit slikt nav kan sjølvsagt vere ein blogg (det er jo dette vi bloggarar eigentleg driv med)eller ein Wiki. Det kan dessutan vere dei store sosiale nettverka som Twitter, Myspace og Facebook. Dei fleste digitale verkty er nettopp laga for å raskt kunne overføre og dele produkta. I tillegg legg desse også opp til interaksjon, samhandling og diskusjonar rundt det som vert delt.

Mange lærarar er også på Facebook, og ein del skular har offisielle Facebooksider. Facebook kan nyttast til å halde kontakt med foreldre og elevar, og det finst mange eksempel (1,10, 100?) på at Facebook kan nyttast aktivt til ulike læringsaktivitetar. Sannsynlegvis er Facebook den viktigaste arenaen for tekstproduksjon for mesteparten av elevane. Korleis taklar vi norsklærarar dette? Korleis kan vi nytte elevane sin eigen tekstproduksjon til å lære dei dei retorisk analyse, argumentasjonsoppbygging etc.?

Eit problem er at skiljet mellom kva som er privat og kva som er offentleg vert uklart, og det bør vere ei viktig oppgåve for oss som lærarar å gjere elevane klar over dette. Mange elevar legg innhald på opne profilar på Facebook. Ein ting er at framtidige arbeidsgivarar kan lese kva ein har lagt ut, noko anna er korleis leiinga og personale ved skular skal reagere. Kva gjer ein t.d. med negativ omtale av lærarar og medelevar? Ein annan ting er korleis ein skal reagere på deling av innhald? Dersom eg har hatt ei prøve med med ei klasse, korleis skal eg reagere om elevar legg ut spørsmåla slik at neste klasse ser dei? Når vi let elevane ha munnlege eksamenar der den fyrste delen er ein digital presentasjon, korleis reagerer vi om tidlegare elevar (som det etterfølgjande året stort sett ikkje lenger er elevar, legg presentasjonane sine ut på nettet? Kor lenge kan ein lage nye og relevante oppgåver til munnleg eksamen? Her touchar vi bort i eit av fleire paradoks i denne debatten. Nettopp det som gjer sosiale media til nyttig og lærerikt for meg, nemleg muligheita til å dele, kommentere, og bruke på nytt, bryt ofte alvorleg med innarbeidde former for prøving og vurdering av elevane sin kompetanse og kunnskap. Korleis vurderer vi i Skulen 2.0?

Det største problemet ligg likevel i elevane so ofte manglande evne til å arbeide digitalt og disiplinert på same tid. Korleis lærer vi opp elevane til å bruke tid på langsiktig, arbeidskrevjande og i mange tilfelle keisam læring (i alle fall keisamt der og då), når dei sit med ei datamaskin som gir dei lett tilgang til mykje meir spanande aktivitetar? Lite tyder på at Facebook og liknande tenester kjem til å forsvinne med det fyrste. Dei kjem såleis til å måtte leve med dette dei neste åra, som studentar og arbeidstakarar. Utan vanar for korleis ein skal takle freistinga, viser erfaringane hittil i skulen at effektiviteten både når det gjeld læring, konsentrasjon og arbeidsvilje går ned. Multitasking virkar rett og slett ikkje.

I skulen er det ulike digitale kulturar som møtest. Lærarar har hatt lite opplæring i bruk av Web 2.0 verkty, og dei fleste har inntil nyleg nytta datamaskinen til eit avgrensa tal på aktivitetar, stort sett tekstproduksjon og informasjonssøk, med andre ord Word og Google. LMS er nok eit steg i rett retning, men dei er framleis lite brukarvenlege, dei er sterkt prega einvegskommunikasjon, og dei fungerer i stor grad som lagringsplassar (og i nokre tilfelle gravplassar?) for dokument). Skulen har dessutan i liten grad tradisjon for deling og publisering. Dei fleste lærarar har laga sine eigne opplegg utan å dele desse med andre og har undervist trygt bak murane til sine eigne klasserom. Elevane møter denne digitale kulturen med ein annan ballast. For mange elevar er datamaskinen noko dei knyter til underhaldning og privat tilfredsstilling av lyst og behov, antan det gjeld bygging av identitet og gruppetilhøyrsle, spel eller nettporno. Mykje av det vi driv på med skulen er det motsette av dette. Mykje læringsarbeid er dømt til å framstå som keisamt, lite lystbetont, repetitivt og mykje må gjerast individuelt.Nokre har hatt eit naivt syn på elevane sin kompetanse og vilje til å lære digitalt. Tanken om at "millenium learners", digitale innfødde eller generasjon Y skulle ha spesielle evner til multitasking og skulle utan større problem kunne ta ansvar for læringsarbeidet meir eller mindre sjølve, med læraren på sidelinja, stemmer ikkje med røyndomen etter mi erfaring.

Det er derfor viktig at digital læring blir satsa på i heile skuleorganisasjonen, og at ein raskt etablerer ein eigen gjennomtenkt skulekultur for dette. Mangel på kunnskap, forsking og pedagogiske tradisjonar gjer at dette går seint. Ein grunn er sjølvsagt at skulen på mange måtar er ein konservativ institusjon, ein annan er at utviklinga går svært raskt. Kunnskapsløftet vart innført ved skulestart i august 2006, Facebook opna for brukarar som ikkje var amerikanske studentar først i september same år. I dag er meir enn 500 000 nordmenn brukarar. Utviklinga er rask på andre felt også, ikkje minst når det gjeld måten netttenester vert spreidde til mobile einingar som smarttelefonar og brett som Iphone og Ipad. Vi går utan tvil spanande tider i møte....

Biletet er "Didrik Sollid-Tangen på pressekonferanse" av aktivioslo under CC.BY.2.0-lisens

Bilete frå Volda

2010-05-22T00:25:00.005+02:00

Her er eit lite slideshow av flotte bilete frå Volda. Alle er tekne av Erling Sivertsen. På biletedelingstenesten Flickr.com finn du mange andre bilete tekne av same mann.

Prezi om norsk litteraturhistorie

2010-04-21T03:23:00.009+02:00

Eg har rota litt med det relativt nye presentasjonsapplikasjonen Prezi. Eg har vel ikkje "knekt koden" på det heilt enno, men eg sette saman litt om det "moderne prosjektet" i norsk litteraturhistorie. Presentasjonen er ikkje fullstendig,og det er omtrent den fyrste gongen eg lagar ein Prezi, så viss nokon har kommentarar om feil, manglande forfattarar etc., så kan de gjerne slenge inn ein kommentar under.

Realisme og modernisme on Prezi

Den kalde krigen

2010-04-06T22:51:00.014+02:00

Historieklassa mi skal repetere stoff knytt til den kalde krigen, og eg det på håret at eg ikkje gav dei i lekse å lage ei tidslinje over dei viktigaste hendingane i den kalde krigen. Som eg før har vore inne på, så er det å lage tidslinjer ein aktivitet som eg meiner har svært mykje føre seg. Du må arbeide grundig med stoffet, du organiserer det i ei logisk rekkjefølgje (i allefall så lenge då arbeider med noko som inneheld eit visst element av historie). I tillegg så opnar dei fleste applikasjonane som let deg lage digitale tidslinjer for at du kan byggje ut desse med omfattande tekst, lenkjer, bilete og video. Med andre ord, så kjem du sannsynlegvis til å lære svært mykje berre ved å leite etter dei rette bileta og dei rette videoane. Dei fleste applikasjonane let ein skrive ut tidslinjene, "embedde" tidslinjene i bloggar og LMS'ar (det går faktisk an i Fronter også) eller eksportere dei til pdf. Dei beste er etter mi meining Timerime og Dipity, medan Xtimeline og Preceden er "lettare" alternativ.

Her er eit eksempel frå Dipity:

Den kalde krigen on Dipity.

..og her er eit eksempel frå Timerime:

...og her er frå Xtimeline:

Men kvifor vart det å lage tidslinje ikkje gitt i lekse? Eg kjem attende til dette seinare. Frå det eine til det andre: kjenner du til namnet Stanislav Petrov? Ikkje? Det kan hende at sivilisasjonen slik vi kjenner den ville ha forsvunne i slutten på september 1983 om det ikkje hadde vore for denne mannen....

Die Deutschen

2010-03-29T21:38:00.013+02:00

Under den relativt vellukka turen til Berlin var det ein (1) ting underteikna var på utkikk etter. Året før, også då i Berlin, hadde eg oppdaga ei tjukk DVD-boks kalla "Die Deutschen". Denne boksen inneheld 10 episodar av serien frå 2008 med same namn, ein påkosta serie som fokuserer på store personlegdomar i det siste 1000-året av tysk historie (og samtida deira), frå keisar Otto 1., via Martin Luther og Bismarck, til keisar Wilhelm 2. Boksen var dessverre noko dyr, så eg slo frå med eit innkjøp der og då. Eg må innrømme at den eksakte prisen gjekk i gløymeboka, så under den siste opphaldet i Berlin leita eg oppatt eit eksemplar på ein bokhandel i Kudamm (noko som ikkje var lett, serien var ein av dei store suksessane på den tyske heimemarknaden). Boksen kosta (framleis) 100 € (ca. 800 Kr)!. Serien er ikkje teksta til andre språk enn tysk, noko som dessverre avgrensar relevansen, i allefall til den prisen. Atter ein gong vende eg attende til gamle Norig med uoppgjorte saker i kufferten. Måtte eg nøye meg med nokre uklare youtube-videoar?

Gleda vart derimot stor då eg etter litt googling fann ut at heile serien Die Deutschen ligg ute til "streaming" på nettsidene til fjernsynskanalen ZDF, heilt gratis. Kvar episode er på ca 42 minutt, og er tilpassa både kjappe og treige nettverk. Språket er framleis berre tysk, men bør ikkje danna menneske forstå litt framandspråk også? I tillegg til sjølve serien finst det her store mengder med bakomfilmar, ulike typar pedagogisk materiell knytt til tema i serien, kvissar etc. Her er episodane:

Spaß?

Biletet er "Medievel German Castle" av kg.hill50 under CC.BY.2.0-lisens

Nokre små tips til Berlin-turen.

2010-03-02T02:15:00.026+01:00

Alle lyt ha med:

gyldige pass (den einaste godkjende legitimasjonen vi kan nytte).
europeisk helsekort (som du bestiller her om du ikkje har) og reiseforsikring.
skoty vi kan gå med, og kle vi kan vere ute i - Berlin kan vere kald på våren...
pengar (€ - dvs. euro) - ein bør ha med seg minimum 20 € i cash, då vi lyt ha eit stopp på ei kro eller likanande før vi kjem til Sachsenhausen. Ein kan ta ut euro i dei fleste norske minibankar, så det er greitt å ordne dette på førehand. Elles er det nok lurast å ikkje ta med seg store summar, men heller nytte kredittkort. Etter at vi kjem til Berlin er det å ta ut pengar relativt uproblematisk.
handbagasje/"båtsekk" + koffert/reisebag.
tablettar mot magesjau, reisesjuke, evt.

Alle bør pakke med seg det mest nødvendige i handbagasjen (toalettsaker, klebyte etc.), slik at vi slepp å låse opp bagasjerommet på bussen når vi er på ferja. Koffertar etc. kan då ligge der til vi kjem til Berlin. Hugs: de bur tett på lugarane.

Alle skal vere tilgjengelege på mobil, vi har t.d. eit ansvar for at alle kjem seg med bussar o.l., og kan såleis ha behov for å kunne få tak i folk raskt. Dersom du har Ipod Touch eller Iphone kan du finn apps som viser kart over Berlin, t.d. Berlin Trip Planner og Berlin Travel Guide.

Elles vil vi lærarane oppmode alle om å oppføre seg høfleg og greitt. Vi skal sitje lenge på buss, og alle lyt sjølvsagt følgje påbod frå bussjåførane. Vi skal innom ein del plassar i Tyskland der lite hyggeleg ting har skjedd ("Sachsenhausen, t.d.), og vi vil be alle om å oppføre seg med respekt i slike samanhengar. Tyske guidar er elles generelt mindre tolerante i høve til bråk enn dei fleste norske lærarar......

Opplegget ser ut slik i kortversjon:

Lurer du på korleis veret er i Berlin akkurat no? Klikk her for 5 dagars vervarsel og her for 10 dagar. Klikk her om du vil sjå korleis det ser ut på Unter den Linden akkurat no (webkameraet står ved Deutches Historisches Museum),

Berlin er ein trygg by (sannsynlegvis tryggare enn Oslo), men ein bør ikkje oppføre seg dumt likevel. Gå fleire i lag på kveldstid! Finn ein ikkje fram, kan ein nytte dette ypparleg kartet over metro-systemet i Berlin (ein kan t.d. skrive det ut). Den næraste t-banestasjonen til hotellet vert Anhalter Bahnhof. Det finst ymse billettprisar, ein vanleg dagsbillett kostar 6,10 EUR (ca. 50 Kr).

Elles er ein € (euro) ca. 8 Kr. 50 € vert såleis 400 kr, 100 € vert 800 etc.... 100 Kr vert 12,4 €. Sjå elles her for å konvertere euro til kroner. Skal du på shopping? Her er nokre tips til kvar ein kan finne tøffe second hand-kle, frå Femina og Det Nye. Her er meir generelle shopping-tips, for dei som kan tenkje seg å sjå på bilar og plater også....

Det er ikkje dumt om ein repeterer litt om tysk historie, kultur og språk i historie- og tyskbøkene ein har liggande. Litt førebuing kan gjere turen meir lærerik. Ein kan t.d. starte på denne norske Berlin-reiseguiden, eller denne frå Timeout. Her er ei ypparleg kjelde til informasjon om tysk historie frå Deustche Historische Museum, etter tips frå Svanhild. Her kan du også lese biografiske småstubbar frå dei som sjølve opplevde sentrale hendingar i den dramtiske tyske historia.

Ein kan elles ta ein kikk på nokre av dei mange filmane som er spelt inn i Berlin, t.d. filmklubbklassikaren Himmel über Berlin av Wim Wenders:

eller kanskje Rennt, Lola, rennt?

eller Das Leben der Anderen:

Biletet er "berlin sunset" av extranoise under CC.BY.2.0-lisens

På eventyr i Berlin - måndag 22., tysdag 23. og onsdag 24.

2010-02-28T18:06:00.025+01:00

Brandenburger Tor på Unter den Linden

Dag 5 - "Byvandring" - måndag 22/3.

I dag skal vi strekkje på beina, vi skal nemleg på byvandring ned Unter den Linden! Vi startar dagen med frukost, før vi legg i veg mot det sovjetiske krigsminnesmerket vest for Brandenburger Tor. På vegen passerer vi Holocaust-minnesm erket.

Kanskje får vi også tid til å gå innom der Rikskanseliet låg under 2. verdskrigen. Nær parkeringsplassen ved denne bygninga låg "Der Führerbunker" der Adolf Hitler heldt til mot slutten av krigen, til han skaut seg sjølv 30. april 1945. Mange kjenner nok til denne historia frå filmen "Der Untergang".

Vi endar altså opp ved krigsminnesmerket som russarane fekk reist etter krigen (dette stod i det som var Vest-Berlin). Minnesmerket er bygt opp av stein henta frå Rikskanselliet. Austover ligg no Reichstag (den tyske riksdagen), og like sør for denne står altså Brandenburger Tor.

Riksdagsbygninga vart teke i bruk i 1894, og det var her parlamentet vart samla i keisartida og under Weimar-republikken. I 1933 vart bygningen sett fyr på, noko Hitler utnytta til sin fordel (det var ikkje nazistane sjølve som gjorde det, slik det var vore spekulert i, men ein nederlandsk sinnsforvirra kommunist). Under krigen vart ikkje bygningen nytta, men sluttkampen om Berlin våren 1945 var Riksdagen eit viktig mål for dei sovjetiske styrkane. Det berømte biletet av det sovjetiske flagget som vert sett opp på taket av riksdagsbygningen vart teke 30 april 1945.

Mange har vel også "vore med på dette" ved hjelp av spelet Call of Duty 5?

Etter samlinga av Tyskland vart bygningen gjenoppbygd, og fekk den forma den har no. Riksdagen vart også utsett for eit spesielt kunststunt i 1995, då kunstnarane Jeanne og Christo Claude pakka Riksdagen inn i stoff.

Vi går gjennom Brandenburger Tor, som vart reist av Fredrik II i 1791. Statuen på toppen, som skulle vere ei romersk fredsgudinne, vart teke til Paris av Napoleon då han erobra byen i 1806, men vende attende til Berlin etter at prøyssiske styrkar rykka inn i Paris i 1814. Berlinmuren vart sett opp like framfor Brandenburger Tor i 1961, og det var her den amerikanske presidenten Ronald Reagan i 1987 oppfordra Gorbatsjov: "Tear down this wall!"

På veg austover ned Unter den Linden har vi praktbygningar på alle sider. Vi kjem til Bebelsplatz, der vi rett nord har Humboldt-universitet, der Hegel, Grimm-brørne, Marx, Bismarck og Einstein underviste. Per i dag er 29 Nobel-prisvinnarar tilsette ved universitetet. Ei rekkje norske studentar held også til her. Kanskje dette kunne vere noko for deg? Noko mot vest har vi Neue Wache, laga av arkitekten Schinkel (som teikna universitetet i Oslo), og sør har vi Sankt Hedwig-katedralen, den eldste katolske kyrkja i Berlin.

Vi går deretter vidare vest og kjem til Museum Insel - ei lita "øy" som har inneheld nokre av dei vakraste og mest spanande musea i Tyskland. Og her ligg den storslagne domkyrkja i Berlin:

No skal ta ein pust i bakken og få oss litt mat, før vi ca. klokka 13.00 entrar Pergamon-museet, som inneheld ei mengde utstillingsobjekt frå den greske antikken, og frå den babylonske sivilisasjonen, i tillegg til ulike typar islamsk kunst. Pergamon var i antikken ein gresk by i det som i dag er Tyrkia, og var allierte med romarane mot slutten av den greske stordomstida. Romarane (med hjelp frå styrkar frå Pergamon) slo endeleg dei makedonske herskarane over Hellas ved slaget med Magnesia i 190 f.Kr, og dominerte deretter Hellas. Byen Pergamon vart kort tid etter teken over av romarane. Mot slutten av 1800-talet starta tyske arkeologar å grave fram ruinane av byen og frakta (eller "stal med seg"?) kunst og heile bygningar til Berlin, og stilte dei ut i det som skulle verte Pergamon-museet.

Dei mest spektakulære "syna" er nok Pergamon-alteret og Ishtar-porten (som er henta frå tyske utgravingar nær Babylon, og som opphavleg var ein av byportane).

Etter at vi har "gjort" Pergamon, kjem siste museum på programmet; Neues Museum. Museet tek føre seg tidlege sivilisasjonar, frå steinalderen til Egypt si stordomstid. Kanskje det mest kjende utstillingsobjektet er steinbysta av den vakraste (?) kvinna i forhistoria; den egyptiske dronninga Nefertiti.

Då er det tid for mat, og siste sjanse for shopping og likande. Dette vert siste kveld i Berlin.

Dag 6 og 7 - frå Berlin til Volda - tysdag 23/3 og onsdag 24/3
Ferdigpakka og klare skal vi sjekke ut morgonen etter, tysdag 23.03. Ca 07.30 forlet vi hotellet, og vender nasen mot nord igjen, og skal nå ferja som forlet Kiel ca. kl. 13.30. Morgonen etter, ca. kl. 09.30 kjem vi heim til Noreg. Held bussane, køyrer vi E6 den strakaste vegen. Snart ser vi atter slike fjell og dalar som vi har sett i vår ungdoms vår, og dei gamle fjell i syningom stig av hav, og reisa endar mellom kjende bakkar og berg, dvs. på Folkestad i 7-8-tida på kvelden, onsdag den 24.

Då får vi håpe at alt har gått greitt, at alle er like heile, at vi har lært mykje nytt, at vi har hatt det kjekt i lag, og at vi alle har fått inntrykk vi kan hugse med glede i lang tid framover. Og......det er skuledag på torsdag........

Bileta er "Brandenburger Tor" av Wolfgang Staudt, "Holocaust Memorial - Berlin" av Plano Light, "Flag on the Reichstag " frå Famous Pictures the Magazine, , "Unter den Linden 2" av Steffenz, "Berliner Dom" av laurenatclemson under CC.BY.2.0-lisens

På eventyr i Berlin - søndag 21.

2010-02-01T09:34:00.038+01:00

Cecilienhof-slottet - her vart Potsdam-konferansen mellom Sovjetunionen, Storbritannia og USA helde.

Dag 4 - "Herskapleg" - søndag 21/3.
Denne dagen skal vi ut av bykjernen for å sjå på åstaden for ein av dei viktigaste hendingane i det 20. hundreåret; Potsdam-konferansen, som på mange måtar vart startskotet for den kalde krigen. Konferansen vart arrangert 17/7-2/8 - 1945.

Vi hoppar på bussane, og køyrer sør-vestover mot Potsdam, som er namnet på byen sør-vest for Berlin. Potsdam er hovudstaden i Brandenburg (Berlin ligg "i" Brandenburg, men er "berre" hovudstad i Tyskland). I tillegg har Potsdam historisk vore residensbyen til Hohenzoller'ane. Medan dei hadde kontor og styrte frå Berlin, heldt hoffet til på slotta i Potsdam. Etter krigen vart Potsdam ein del av det kommunistiske DDR, medan Vest-Berlin, som var ei "øy" i det austtyske området, var ein del av det "vestlege"BRD. Grensa mellom dei to statane fover Glienicke-brua over elva Havel, der vi skal ha det fyrste stoppet.

Brua vart nytta til utveksling av spionar mellom aust og vest. Den mest kjende spionen som vart utveklsa her var nok den amerikanske piloten Francis Gary Powers som var skoten ned over Sovjetunionen i eit Lockheed U2-fly, eit ekstremt høgtflygande amerikansk spionfly.

Flyet hadde letta i Peshewar i Pakistan, og skulle lande i Bodø. Powers overlevde og vart teken til fange av russarane, og fekk heller ikkje til å øydelegge flyet, slik at russarane fekk tilgang til vraket. Situasjonen utvikla seg til ein internasjonal skandale. Amerikanske styresmakter prøvde først å dekke over skandalen, men den sovjetiske leiaren Nikita Krustsjov utnytta situasjonen og vann ein viktig propagandasiger.

Norske styresmakter nekta også for at Bodø Flystasjon vart nytta til spionflygingar, men det viste seg seinare at dette var kjent, både for norske styresmakter og sovjetiske. Den norske spionen Selmer Nilsen hadde i fleire år teke bilete av U2-fly som landa og tok av i Bodø, så russarane sat på omfattande informasjon.

Glienicke-brua har også vore nytta som scene i fleire spionbøker og -filmar, t.d. spionfilmen "Funeral in Berlin" med Michael Caine i hovudrolla (at dei i filmen har plassert den midt inne Berlin er ei anna sak). Bakomfilmen gir elles eit fint innblikk i korleis Berlin såg ut midt på 60-talet:

Nokre kilometer sørover ligg forresten landsbyen Kleinmachnow, der den norske forfattaren Nordahl Grieg enda livet sitt 2. desember 1943, då det britiske bombeflyet han var med i vart skote ned.

No skal vi dele oss opp i to grupper som skal innom "postane" på ulik tid, då vi nok er noko for mange til at alle skal få ei fullverdig oppleving av plassane vi skal innom. Den eine gruppa skal starta med å dra til Cecilienhof, som var det siste slottet som vart bygd av Hohenzollern-familien. Slottet vart bygd på oppdrag av Wilhelm II (han med Ålesund, Hotell Union på Øye etc.), og er elles mest kjent for Postdam-konferansen (17. juli til 2 august 1945), der sigerherrane i krigen mot Nazi-Tyskland møtte kvarandre til den siste av 3 konferansar om korleis det nye Europa skulle sjå ut. På mange måtar var det også her den kalde krigen starta, då det i løpet av konferansen vart klart at dei "allierte" eigentleg var sterkt ueinige om korleis Tyskland og Aust-Europa skulle sjå ut og styrast. Det var også her at Harry Truman (den dåverande amerikanske presidenten) informerte Stalin om at dei hadde tenkt å bruke eit kraftig våpen (atombomba) mot Japan for å ende den 2. verdskrigen (atombomba kjende elles Stalin godt til...).

Den andre gruppa skal til Marmorpalais, som vart bygd på oppdrag frå Fredrik Wilhelm II (1712-1786), som var konge av Preussen, og vert rekna som ein av dei store tyske monarkane (såleis vert han ofte kalla "Friedrich der Große", i tillegg til det noko mindre høgtidlege "Der Alte Fritz").

Fredrik var sterkt medvirkande til at Preussen vart ei militær stormakt, og han var også kjend for at han var open for viktige idear i samtida (Opplysningstida). I styret sitt la han vekt på religiøs toleranse, avskaffing av tortur og dødsstraff, og utbygging av eit godt utdanningssystem Mange av desse ideane fekk han gjennom venskap med store tenkarar som t.d. Voltaire. Han var også svært oppteken av musikk og kunst, noko Marmorpalais tydeleg viser.

No skal gruppene byte "plass", og vi skal etter dette møtast i sentrum av Postdam der vi skal ete lunch. Deretter går bussane med ca ein halvtimesmellomrom attende til Berlin sentrum, der første den eine gruppa, deretter den andre skal innom Murmuseet ved Checkpoint Charlie.

Checkpoint Charlie var den meste kjende grensestasjonen mellom Aust- og Vest-Berlin, og vart eit viktig symbol på den kalde krigen. Det var også her at den kalde krigen var på sitt "varmaste", t.d. 27 og 28 oktober 1961, då amerikanske og sovjetiske tanks køyrde opp på kvar side av Checkpoint Charlie, klare til å fyre av.

Murmuseet tek føre seg historia til Berlin-muren, og viser også kor langt enkelte gjekk for å kome seg over, under og gjennom muren. Bygginga av muren starta i august 1961 for å hindre at innbyggarane i Aust-berlin skulle kunne kome seg over grensa. Muren vart bygd stadig høgare, og hyppige forsøk på å kome seg over førte til at det stadig vart installerte meir og meir utstyr for å hindre nye forsøk. Dei aust-tyske grensevaktene hadde ordre om å skyte personar som prøvde å kome seg over, og ca. 200 av desse vart drepne. 5000 personar greidde det, dei fleste rett nok i den heilt fyrste tida.

Den 9. november 1989 fall muren etter at generalsekretær Gorbatsjov hadde gjort det klart at Sovjetunionen ikkje lenger ville støtte regima i Aust-Europa. I tida før hadde ein god del personar kome seg gjennom "jarnteppet" via grensene til vest i Ungarn og Tjekkoslovakia. Demonstrasjonane mot regimet auka på i Aust-Berlin, og "proppa" vart dregen ut då talsmannen for politbyrået i Aust-Tyskland, Günther Schabowski misforstod ei beskjed ovanfrå, og forsnakka seg på direktesendt fjernsyn og sa at folk umiddelbart kunne gå gjennom grensepostane (eigentleg skulle dette skje i mykje meir kontrollerte former, men grensevaktene som skulle organisere dette fanst rett og slett ikkje ved grensa då enorme mengder aust-berlinarar strøymde mot grenseovergangane.) Resultatet vart at grensa måtte opnast og muren fall, og innleidde med dette slutten på delinga av Tyskland og Europa.

Nå skal etter planen klokka nærme seg 16.30, og igjen vert opna for at ein kan fare meir på eiga hand. Nokre kjem sannsynlegvis til å fare til Zeughaus, det gamle arsenalet som ligg på Unter den Linden, og som i dag hyser Det Tyske Historiske Museet. Her kan ein sjå utstillingar som viser fram dei siste 2000 åra av tysk historie. Her kan du sjå panorama-bilete frå utstillingane.

Eit anna alternativ er å reise vestover til dyrehagen i Berlin, Zoo Berlin, nær Kudamm. Her finst det også eit stort akvarium, og du kan sjå den verdsberømte maskoten til den zoologiske hagen; isbjørnen Knut:

Dei som vil finne eigene aktivitetar kan elles gjere dette.

Bileta er "La cour intérieure du château de Cecilienhof (Potsdam)" av dalbera, "Bank" av 96dpi, "La Máquina Enigma" av jonaycp, "Berlin" av daAlex, "Potsdam_-_Marmorpalais_-_around_1900" frå Wikimedia Commons, "Checkpoint Charlie" av RyanGWY82 under CC.BY.2.0-lisens

På eventyr i Berlin - laurdag 20.

2010-01-31T00:01:00.044+01:00

Dinosaurar i Museum für Naturkunde

Dag 3 - "realistdagen" - laurdag 20/3
Vi vaknar klare og opplagte, og et frukost på hotellet. Deretter skal vi sjå nærare på kva Berlin kan tilby av naturfaglege opplevingar, og det er sjølvsagt ikkje lite.

Historisk sett har Tyskland fostra ei rekkje store vitskapsmenn i dei fleste disiplinar, den mest kjende er sjølvsagt fysikaren Albert Einstein (1879-1955) som m.a. fann opp relativitetsteorien. Han var også professor ved Humbolt-universitet, som vi skal ta ein kikk på seinare (eller den delen som som ligg på Unter den Linden). Elles er sjølvsagt Tyskland kjent for ein lang filosofisk tradisjon, mange oppfinnarar og ei lang rekkje nobelprisvinnarar (dei fleste innan medisin og naturvitskap). For historikar er ikkje dette rart - Tyskland vart den andre delen av 1800-talet (den andre industrielle revolusjon) det største landet i fastlands-Europa når det gjaldt industriell produksjon, og gjekk forbi giganten Storbritannia i stålproduksjon. Ein sterkt medverkande grunn til dette var at styresmaktene la avgjerande vekt på danne tekniske høgskular og få inn meir praktisk retta emne inn i universiteta. Tyskland vart såleis også eit føregangsland når det gjaldt produksjon av kjemiske produkt, å nytte elektrisitet og etterkvart forbrenningsmotoren (funne opp av tyskaren Nicolaus Otto). Heilt fram til dag har maskinparken i norske industribedrifter vore laga i Tyskland, og Tyskland er i høg grad leiande på felt som har å gjere med elektronikk (t.d. selskapet Siemens, framleis ei av dei største bedriftene i Europa) og bilproduksjon (Volkswagen, Mercedes, etc.).

Når frukosten er ferdig, går vi på bussane, køyrer ei kort tur nordover, og ca. kl. 10 går vi på Museum für Naturkunde (det naturhistoriske museet). Mange elevar uttrykte i fjor at dette var det dei syntest var aller mest interessant! Her finn ein ei rekkje ulike utstillingar, der kanskje den mest spektakulære er utstillinga av ei rekkje dinosaurus-skjelett, m.a. anna det største i verda (13,2 m høgt); eit skjelett av sauropoden Giraffatitan (nokre meiner at det er ein afrikansk Brachiosaurus...) . Andre interessante utstillingar tek føre seg utviklinga av mennesket, det finst generelle naturhistoriske utstillingar om fuglar, pattedyr, blautdyr og fisk, utstillingar som tek for seg ulike geologiske prosessar, og ei storslagen framsyning av solsystemet.

Etter nokre timar her (og det er nok å sjå), tek vi lunsj. Deretter reiser vi nordaustover, og besøker Zeiss-Grossplanetarium. Zeiss-konsernet er m.a. verdsleiande på optikk, t.d. i kikkertar og i objektiv. I 1924 bygde dei den fyrste Zeiss-projektoren, som vart nytta i planetarium verda over. Her skal vi altså få sjå ei framsyning av nattehimmelen under perfekte tilhøve.

Etter dette vert det rom for ulike alternativ. Nokre kjem til å ta ein friviljug tur til Deutches Technikmuseum, for å sjå på desse utstillingane, som viser hovedtrekk ved den teknologiske utviklinga i Tyskland dei siste 200 åra. Vi får innblikk i utviklinga av mekaniske framkomstmiddel som tog, bilar og fly (fleire krigsfly frå 2. verdskrigen er t.d. stilt ut). Vi får også ei grundig innføring i utviklinga når det gjeld foto, film og kommunikasjonsteknologi.

Eit spesielt interessant objekt som ein kan sjå på er ei Enigma-maskin. Enigma-maskinene var kodemaskiner som skulle hindre dei allierte å forstå innhaldet i tyske trådlause sendingar, t.d. på havet. Dessverre for tyskarane klarte britane å slå tak i ei fungerande enigmamaskin, noko som gjorde at dei allierte hadde inngåande informasjon om tyske militære disposisjonar. Dette forkorta utan tvil krigen.

No er det kanskje nokre som har meir lyst til undersøkje byen på eigen hand, og vi legg derfor opp til at minst ein buss går til ei av dei mest kjende handlegatene i Europa; Kurfürstendamm, eller Kudamm, som dei lokale ofte seier. Her er ei oversikt over nokre av butikkane i området.

Gata har fått namnet ettersom den er bygd over ein veg som kurfyrstane av Brandenburg (delstaten som Berlin ligg i) nytta når dei skulle forlate bykjernen for å dra på jakt i skogen Grünewald (no ein del av Berlin). Under tida til Det Heilage (Tysk-)Romerske riket (962-1806) måtte keisaren formelt verte godkjent av ei lita gruppa viktige adelsmenn frå dei ulike kongerika og byane i riket, og desse vart kalla for kurfyrstar. Kurfyrsten av Brandenburg, som også var markgreve i Brandenburg, vart etterkvart i tillegg konge av delstaten Prøyssen. Etter samlinga av Tyskland i 1870, vart dei dessutan keisarar av Tyskland. Frå 1415 til 1918 tilhøyrde dei familien Hohenzollern. Kongane vi kjem i "kontakt" med i løpet av turen, fyrst og fremst Fredrik den Store (1712-1786) og Wilhelm II (1859-1941) , dvs. han som hjelpte til med oppbygginga av Ålesund etc., var såleis Hohenzollerar.

Kudamm vart i tida før 1. verdskrigen ein tilhaldsstad for bohemar og kunstnarar, og under Weimar-republikken (1918-32) vart Kudamm sentrum for ei lausslept uteliv. Den veksande nazi-rørsla såg på dette med stor skepsis, og meinte at dette var uttrykk for unasjonale og dekadente haldningar. Eit tidsbilete av denne perioden finn vi i romanen "Goodbye to Berlin" av Christopher Isherwood, som var basisen for musikalen og filmen "Cabaret", med m.a. Liza Minelli i hovudrolla.

Fleire av butikkane i Kudamm hadde jødiske eigarar, og området vart sterkt prega av nazistane sine herjingar t.d. under "Krystallnatta", då nazistane knuste butikkglas og banka opp, arresterte og i mange tilfelle drap eigarane..

I dag er Kudamm framleis eit sentrum for shopping og underhaldning, og her finn ein butikkar for ein kvar smak, men området er mest kjent for motebutikkar. Dersom ein startar ved busshaldeplassen ved den zoologiske hagen, har ein Bahnhof Zoo like ved. T-banestasjonen er kjend frå boka "Wir Kinder vom Bahnhof Zoo", ("Å være ung er for jævlig"), som handlar om den narkomane 14-åringen Christiane F. Filmmusikken var skriven av David Bowie, som i tillegg laga musikken til ei rekkje av platene sine i Berlin.

Bahnhof Zoo var også ei viktig inspirasjonskjelde for U2, som spelte inn plata "Achtung Baby" (1991) i Berlin, og der opningslåten er "Zoo Station". Dei etterfølgjande turneane heitte elles "Zoo Station Tour", "Zooropa" og "Zoomerang".

Om ein no går sørautover frå Bahnhof Zoo, kjem ein til Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche,
som er ei kyrkje keisar Wilhelm 2. laga til minne om bestefaren sin (Wilhelm 1.). Kyrkja vart sterkt skada under 2. verdskrigen, og i staden for å rive den vart det bygt eit nytt tårn i moderne stil like ved. Slik ser det ut innvendig i den gamle delen og den nye.

Europa-senteret (med Mercedes-stjerne på toppen) ligg no like vest. Kurfürstendamm Strasse går no ned til sørvest, og mot søraust ligg eit Kaufhaus des Westens (KaDeWe), med 60 000 kvadratmeter med butikkar og restaurantar. under den kalde krigen var KaDeWe eit viktig "utstillingsvindauge" for vestleg kapitalisme.

Når alle har gjort seg ferdige med shopping og museumsbesøk, får vi anten bruke buss eller t-banenettet for å samlast att på Hotel Suitehotel i Anhalter Strasse . Dei som ikkje har ete, kan ein sikkert få seg middag der, eller ein kan finne ein betre restaurant for ein sein middag. Elles kan kanskje ei besøk på Tempodrom (som ligg 2-3 minutt sør før hotellet) freiste. På laurdagen og søndagen går forstillinga Lord of the Dance (spektakulær irsk dans) her. Elles viser dei "Dirty Dancing" som musikal ca. 5 min. frå hotellet, på Theater Am Potsdamer Platz. Sov.

Bileta er "Brachiosaurus Bones" av quinet, "Zeiss-grossplanetarium" av Jochen Hansen, "La Máquina Enigma" av jonaycp, "Berlin" av daAlex, under CC.BY.2.0-lisens

På eventyr til Berlin - torsdag 18. og fredag 19.

2010-01-20T18:01:00.044+01:00

Sony-senteret nær Potsdamer Platz, Berlin

Seinare i år kjem eit stort parti Vg3-elevar og nokre lærarar frå Volda VGS atter ein gong til å reise til Tyskland, nærare bestemt Berlin. Formålet med turen er at vi skal få oppleve ein av dei viktigaste byane i verdshistoria, sjå på arkitektur, folkeliv, ete godt, kanskje handle litt, og gå litt i museum. Vi opprettheld såleis ein gamal tradisjon; danningsreisa! I tidlegare tider kunne ein ikkje kalle seg eit danna menneske før ein hadde teke ei rundreise i Europa, og det er jo danna menneske vi skal forme...?

Dei historiske banda til Tyskland og tysk kultur er sterke i Noreg. Heile Norden var knytt saman gjennom handelsnettverket til dei tyske hanseatane, og det var i høg grad tysk ekspertise som bygde opp ein av dei viktigaste næringane i Noreg under dansketida, nemleg bergverksdrifta, t.d. på Kongsberg (også kalla "Konningsberg"). Slike kontaktar har gjort at mange av importorda som vi dagleg nyttar i norsk språk, er henta frå tysk (ca 15%). Seinare, på 1700- og 1800-talet, var Tyskland eit sentrum for vitskap, kultur og kunst, og det var meir enn vanleg at norske kunstnarar, forfattarar og politikarar reiste til Tyskland, anten for å studere der, eller for å arbeide under "større forhold". Den norske nasjonalromantikken var t.d. meir eller mindre importert frå Tyskland, og både Adolph Tiedemann og Hans Gude budde i Tyskland store delar av liva sine. Det same gjorde Henrik Ibsen, Edvard Grieg og Edvard Munch. Den dag i dag er Tyskland ein magnet på norske forfattarar, t.d. bur både Dag Solstad og Ingvar Ambjørnsen i Tyskland.

Utetter på 1800-talet byrja også den tyske overklassen å kome til Noreg som turistar. Den siste keisaren av Tyskland, Wilhelm II var t.d. sterkt fascinert av norsk natur og Vestlandet, og hjelpte til med hjelpeskip og pengar då Ålesund skulle byggjast opp igjen etter brannen i 1904. Keisaren besøkte norske fjordar mykje godt kvar sommar, og han oppheldt seg m.a. på Hotell Union på Øye.

Klikk på denne linken dersom du har Google Earth, og du vil kunne sjå heile rundreisa: Berlinekskursjon 2010.kmz

Dag 1 - torsdag 18/3
Vi skal starte turen rundt midnatt natt til torsdag med ein busstur til Oslo. Vi ventar å kome fram utpå morgonen. Dersom det vert tid vil vi ta ei liten tur innom Karl Johan. Her finn vi Universitetet i Oslo, som vart utforma av den kjende tyske arkitekten Karl Friedrich Schinkel (1781-1841). Schinkel teikna også fleire av monumentalbygga i Berlin og Potsdam, og var sterkt medverkande til å gjere sentrum av Berlin til det er i dag. Ca. kl. 14 går ferga til Kiel, anten Color Fantasy eller Color Magic. Erfaringane våre tilseier at dei fleste elevane vert imponerte både over storleiken og standarden. Her finst det gode lugarar, kasino, restaurantar for dei fleste smakar, ulike show, spa og badebasseng, og shoppingmuligheiter.

Dag 2 - fredag 19/3
Om morgonen et vi frukost (inkludert i prisen - hugs å ta med boardingkortet), pakkar ned og går i land i Kiel ca. kl. 10. Hugs pass og boardingkort!

Då er vi altså i Kiel, som er hovudstaden i delstaten Schleswig-Holstein, og ein by på storleik med Bergen. Kiel og området rundt var dansk frå 1773 til1864, då det gjekk tapt i krigen mellom Danmark og Prøyssen/Austerrike-Ungarn. Denne krigen vart mykje omtalt av sentrale norske forfattarar som Bjørnson og Ibsen, som meinte at nordmennene var feige og dobbeltmoralske som ikkje støtta danskane. For Ibsen vart dette eit vendepunkt der han gjekk frå eit positivt nasjonalromantisk syn på Noreg, til ei langt meir skeptisk haldning til Noreg og den norske folkesjela, noko som t.d. kjem til uttrykk i diktet "Troens Grund"

Kiel har vore og er ein viktig sjøfartsby, og under 2. verdskrigen vart Kiel hardt bomba av dei allierte fordi byen var viktig for den tyske Kriegsmarine. I Kiel skjedde hendingar som fekk mykje å seie for nasjonen Noreg. Mot slutten av Napoleonskrigane samla motstandarane til Napoleon seg mot han. Mellom dei få støttespelarane han hadde var Danmark-Sverige. I slaget ved Leipzig vart Napoleon slått, mellom andre av den tidlegare venen Karl Johan Bernadotte, som no var kronprins av Sverige. Seinare i 1813 gjekk Karl Johan til åtak på Danmark, og den danske kongen måtte søkje fred. Det var i Kiel at fredstraktaten mellom kongen av Sverige og den dansk-norske kongen var underskriven. Resultatet var m.a. at unionen mellom Danmark og Noreg vart avslutta, og Danmark måtte gi frå seg Noreg til Sverige. Det storpolitiske spelet etter fredsslutninga førte til at vi fekk den norske grunnlova av 1814, men det enda også med at vi måtte gå inn i ein union med Sverige. Her er teksten til Kieltraktaten.

Bygningen der avtalen vart forhandla fram heitte Buchwaldtschen Hof, men vart øydelagt under krigen. Då vi nærmar oss 200-årsjubileet for denne viktige hendinga, skal vi likevel gjere eit forsøk på å finne staden der den dansk-norske unionen gjekk i oppløysing. Slik såg det ut der i 1956...

Deretter hoppar vi på bussane igjen, og kjem oss på inn på Autobahn-nettet på veg mot Berlin. For Adolf Hitler var utbygginga av dei tyske motorvegane eit viktig verkemiddel for å overvinne den økonomiske krisa på 1930-talet, og utbygginga vart mykje nytta i propagandaen til dei nazistiske styresmaktene.

Når vi etterkvart nærmar oss Berlin, tek vi turen innom eit av dei viktigaste minnesmerka for den mørke sida ved tysk historie, konsentrasjonsleiren Sachsenhausen. Sachsenhausen var fyrst og fremst ein leir der politiske motstandarar av naziregimet vart sperra inne, frå 1936 til 1945 (etter dette vart leiren brukt av den russiske okkupasjonsmakta fram til 1950). Etterkvart vart også andre "uynskte element" i Nazi-Tyskland sende hit, t.d. homofile, funksjonshemma, sigøynarar, Jehovas vitne, sjølvsagt jødar, russiske krigsfangar og ulydige frå dei okkuperte områda. Mellom desse var det ei lang rekkje framståande nordmenn, t.d. dei seinare statsministrane Einar Gerhardsen, og Trygve Brattelid, kanskje mest kjent, forfattaren Arnulf Øverland, som skreiv om hendingane i fangeleiren i diktsamlinga "Vi overlever alt ", som m.a. inneheld diktet "Jul i Sachsenhausen" som startar slik:

Et juletre er tendt på galgebakken!
Vi sitter benket ved vår suppeskål
og dufter stille av den sure kål,
og har det hyggelig her i barakken.

Mot slutten av krigen auka brutaliteten i leiren, og leiren fekk eigne avdelingar for utrydding i industrielt tempo. Ca 30 000 menneske døde i denne leiren, så vi vil minne alle om å oppføre seg respektfullt i leirområdet. Sachsenhausen er elles kjent for falskmynteriet, der det vart produserte store mengder med falske pundsetlar som nazistane hadde tenkt å spreie over Storbritannia og på den måten øydelegge den britiske økonomien. Denne operasjonen er kjend frå filmen "Falskmynterne i Sachsenhausen":

Etter denne lærerike opplevinga, dreg vi til Berlin sentrum, og til det som skal verte heimen vår dei neste 3 nettene, Hotell Suitehotell i Anhalter Strasse 2. Slik ser romma ut!

Suitehotel Berlin Potsdamer Platz - Berlin Hotel

Hotellet ligg knappe 700 meter frå Potsdamer Platz, og både Philharmonie og CinemaxX (kanskje dei viser Avatar i 3D framleis?) ligg i gangavstand frå hotellet. Etter å ha flytta inn, er det sterkt truleg at vi tek ein tur til Potsdamer Platz, kikkar på Sony-senteret, og får oss ein matbit. Slik ser Potsdamer Platz og Sony-senteret ut i 360 (NB! Sjå opp!).

Kva skjer dei neste dagane? Meir kjem!

Bileta er "Sony Centre " av mcxurxo, "View on bryggen, bergen" av ezioman, "dining room, ferry Kiel Oslo" av 5348 Franco, "KZ Sachsenhausen" av Pascal-P, under CC.BY.2.0-lisens

God jul, alle saman!

2009-12-22T00:33:00.009+01:00

Jula er no berre nokre kvissar, litt smågodteting, og ein avslutningfest unna. Her den finaste julesangen av alle, tragedie og venleik i like store slurkar: The Pogues & Kirsty McColl - Fairytale Of New York!

Nokre tips til fordjupingsoppgåva!

2009-12-21T21:47:00.039+01:00

Ein kjapp gjennomgang viser at at ikkje alle av elevane mine har kome like godt i gang med fordjupingsoppgåva i norsk. Til dei som framleis slit: Her er eit tankekart som eg pusla saman tidlegare i haust:

Klikk her for å gå direkte til tankekartet, og klikk gjerne på nodene slik at lenkjene kjem fram. Ei av desse lenkjene leier vidare til denne io.drop'en, der du kan finne tips og retningslinjer til oppgåveskriving, og eit forslag til mal for fordjupingsoppgåver, med forside, innhaldsliste, nummererte deloverskrifter, kjeldeliste etc. Malen finst både i doc- og odt-forma t.

Nokre tips til tentamen.

2009-12-10T00:54:00.005+01:00

Eg har i løpet av hausten samla på skrivefeil.... Nokre av desse, og korleis ein kan unngå dei, kan ein finne i dette dokumentet: Hugseliste for rettskriving. Eg har også laga ei lita liste over tips som kan vere aktuelle for norsktentamenen: Korleis gjere det godt på norsktentamen.

Biletet er henta frå http://www.flickr.com/photos/vorty/ / CC BY 2.0

Gå ut og sjå kva hunden frå Baskerville?

2009-11-28T19:02:00.034+01:00

Hound of the Baskervilles - part 2
Hound of the Baskervilles - part 3
Hound of the Baskervilles - part 4
Hound of the Baskervilles - part 5
Hound of the Baskervilles - part 6
Hound of the Baskervilles - part 7
Hound of the Baskervilles - part 8
Hound of the Baskervilles - part 9
Hound of the Baskervilles - part 10
Hound of the Baskervilles - part 11

Når veret er vått og kaldt, og fuglen flyg mot rute, er det lite som er så kjekt som å setje seg i godstolen og nyte ein klassisk roman, anten det no er i bokform eller i ei anna form. Ein av mine absolutte favorittar er Arthur Conan Doyles "The Hound of the Baskervilles". For dei som ikkje måtte vite det, så er dette den mest kjende forteljinga om den viktorianske meisterdetektiven Sherlock Holmes.

Sherlock Holmes dukkar først opp i føljetongen og den seinare romanen "A Study in Scarlet". Vi møter han som ein felespelande og lett narkoman eksentrikar med ein eit uhyrleg indre driv til å avsløre dei mest mystiske og uforståelege lovbrot gjennom å nytte den deduktive metode på iskaldt vis. Superdetektiven vert sett gjennom augene til dr. John H. Watson, som nettopp har vendt attende til London frå krigen i Afghanistan (jaudå, britane var der då også) der han vart såra, og han vert Holmes' sambuar, ven og ein storøygd kronikør av dei merkelege eventyra hans.

Sherlock Holmes-bøkene hadde kome ut som føljetongar i det engelske tidskriftet The Strand i ei årrekkje, før Doyle bestemte seg for å verte seriøs, og tok livet av Holmes i novella "The Final Problem", der han og superskurken Moiraty fell i døden i fossefalla ved Reichenbach i Sveits. Sjølvsagt gjekk det som det måtte gå, marknadskreftene/publikum tvinga Doyle til å vekkje Holmes til live igjen 8 år seinare, fyrst gjennom romanen "The Hound of the Baskervilles"(1901), som rett nok er lagt til tida før det tilsynelatande fatale fallet i Sveits. Men i seinare noveller viser det seg Holmes i høgste grad overlevde og at han vende attende til heimebasen 221 Baker Street, London. Gatenummeret delar han forresten med den nesten like eksentriske og logiske doktor Gregory House (frå TV-serien med same namn). Den einaste venen til House heiter som kjent Wilson (og namna er sjølvsagt ikkje tilfeldig utvalde...)

I "The Hound of the Baskervilles" ser det lenge ut som overnaturlege krefter i skapnaden til ein drapshissig demonhund tek livet av den eine etter den andre frå adelsslekta Baskerville. Ein stor del av oppdraget til Holmes går såleis ut på å halde liv i den siste arvingen, Sir Henry Baskerville. Forbanningar og andre overnaturlege element er typiske for ein sjanger som er nært i slekt med den klassiske detektivromanen, nemleg den gotiske romanen. Men i motsetnad til denne viser det seg sjølvsagt at alt har ei naturleg og logisk forklaring, i allefall til slutt. Det er sjølvsagt ikkje tilfeldig at kriminalromanen si stordomstid fell saman med stordomstida i det moderne prosjektet (kjent frå Spenn 3!) med sterkt tru på at fornuft og logikk alltid vil sigre over overtru og irrasjonalitet. "The Hound of the Baskervilles" er såleis eit interessant tidsdokument som speglar samfunnet den vart til i (typisk nok er det slik at i romanen vert karakterane frå lågare sosiale lag alle skildra som lett dumme og overtruiske, i motsetnad til dei meir danna...)

Bruken av det "tilsynelatande" overnaturlege elementet var noko som spreidde seg til mange andre kriminalromanar. Ein av dei mest kjende er "Sort messe" av John Dickson Carr (sjølv om de kan vise seg at den logiske løysinga på slutten ikke er 100% adekvat). I Noreg har vi mange eksempel. I "Jernvognen" av Svein Elvestad er det ei lokal segn som er utgangspunktet for mordmysteria, likeeins er det i "Døde menn går i land" og i superklassikaren "De dødes tjern" av Bernhard Borge(Andre Bjerke)

"The Hound of the Baskervilles" er filmatisert fleire gongar, m.a. med Basil Rathbone og Peter Cushing i hovudrolla. Kuriøst nok er det mange (engelskmenn) som held den sovjetiske versjonen frå 1981 som kanskje den beste filmatiseringa. Ekstra spanande er det jo at Sherlock snart dukkar opp igjen: Madonna-eksmannen Guy Ritchie kjem snart med filmen "Sherlock Holmes" med Robert Downey jr. og Jude Law som Sherlock og Watson. Vi får håpe det går greitt?

Dersom nokon har lyst til å høyre lydboka til "The Hound...", så kan ein finne denne på nettstaden Libravox (på engelsk, sjølvsagt - den norske versjonen kan kjøpast i NRK sin nettbutikk). På Libravox er det elles samla svært mange engelske romanar og noveller som lydbøker.

Biletet er "The Death of Sherlock Holmes ", henta frå Wikimedia Commons, biletet er i Public Domain

Kviss og "flashcards"

2009-10-23T00:31:00.020+02:00

I det siste har eg sett nærare på korleis ein kan bruke kvissar og "flashcards" i undervisinga. Elevane mine ser ut til like dette godt, og det er ikkje spesielt rart. Det er ikkje nokon stor løyndom at mange elevar brukar ein stor del av fritida si på å spele dataspel. Det er heller ikkje nokon stor løyndom at mange av dei er særs aktive i sosiale nettverk som t.d. Facebook. Forsking viser at Facebook har godt i overkant av 1,5 millionar brukarar i Noreg, og den raskast veksande gruppa er personar under 18. Mesteparten av aktiviteten her er sjølvsagt ulike former for kommunikasjon, men mykje tid ser også ut til å gå med til ulike typar kvissar, spel og konkurransar. Den svært positive responsen viser også at mange ser ut til sakne indviduelle konkurransar i skulen. Slik det ser ut for meg. er det ein stor læringseffekt i slike pedagogiske metodar, m.a. fordi dei let seg "lure" til å pugge og gjere repetitive øvingar, utan å oppfatte dette som keisamt. Det finst som sagt ei rekkje digitale Web 2.0-verkty som gjer det enkelt å sette opp slike kvissar, og som også gjer det mogeleg for elevane å raskt lage sine eigne øvingar og dele på desse.

Eit av dei verktya eg har nytta er ikkje eigentleg eit Web 2.0.-verkty. Stu's Quiz Boxes er eit relativt lite program som ein kan laste ned og installerer på PC'en. Ein køyrer programmet, og ved å nytte menyen på toppen av programvindauget kan ein lett lage til eit sett med ulike kategoriar, med spørsmål og svar i ulike vanskegrader. Ein lastar inn denne fila, startar programmet og slår det opp på ein storskjerm, og let elevane gå saman i ulike lag. Deretter spelar ein "Jeopardy" (som sett på fjernsynet). Vinnaren sit igjen med "pengar" og ære, og klassen har repetert ein vanskeleg lærestoff.

Eit anna flott verkty er http://quizlet.com. På typisk Web 2.o-vis lyt ein har lage ein brukarprofil, med brukarnamn, passord og ei fungerande epostadresse. Eg har oppfordra dei som nyttar mange ulike web 2.0-tenester til å skaffe seg ei eige epostadresse som ein kan nytte til pålogging av slike typar tenester, då det er mogeleg å skaffe seg uynskte mengder med søppelpost om ein ikkje gjer det. T.d. kan ein kjapt opprette ei gratis epostadresse hos Google mail. (At denne tenesta er så god at ein kanskje heller bør nytte den som si eigentlege epostadresse, og skaffe seg ein eigen profil hos Google med Gmail, Google Docs og Blogger, er ei anna sak.) Elles kan ein i dette tilfellet nytte Facebook-brukarnamnet og - passordet, dersom ein har eit slikt.

På Quizlet kan ein kjapt finne ei lang rekkje ulike kvissar, og ein kan gjerne nytte desse i undervisinga. T.d. kan ein finne store mengder med glosetrening for engelsk og spansk, og mange kvissar om internasjonal historie. Det kjekkaste er sjølvsagt å lage sine eigne kvissar, og spesielt enkelt er det å opprette ulike gloseøvingar. Desse kan skrivast ut på papir om det skulle vere ynskjeleg (t.d. dersom ein vil ha ei gloseprøve, teste omgrepslæring etc.). Ein treng ikkje berre skrive inn tekst, ein kan også setje inn bilete frå fotonettverket Flickr. Ein lagrar spørsmåla og svara, og då kan ein lage ei lang rekkje ulike testar. Desse kan ein dele med kven som helst, (t.d. andre elevar eller lærarar) ved å sende dei ei lenkje med adressa til kvissen, eller ein kan sende kvissen til dei fleste større nettverka, t.d. Facebook.

Klarer du t.d. å kople sitat til forfattar i denne kvissen om det moderne gjennombrotet? Eller kva kan du om samfunnsfaglege omgrep i samband med kapitla om individ og samfunn?

Eit anna alternativ er Pro Profs Quiz School, som tilbyr mykje av det same som Quizlet. Øvingsformene er færre, men ein kan lettare sette inn bilete, filmklipp etc. Ein kan også sette kvissane inn i bloggar. Endeleg kan den som lagar kvissen overvake resultata til dei som har teke den. Om ein organiserer arbeidet slik at alle elevane i ein klasse skaffar seg brukarnamn her, har ein god oversikt over korleis elevane ligg an, minst like godt som i den relativt enkle prøvefunksjonen vi finn i Fronter. Brukargrensesnittet er relativt enkelt. Under finn du t.d. ein glosetest som 12-åringen min har laga:

Gloser Sigurd 22/10 » Quiz Maker

Eit anna godt eksempel på artig bruk av Pro Prof finn du her på samfunnsfagwiki'en til 2MK1. NB: Denne er framleis under arbeid!

Andre gode alternativ finn du på bloggen til Jan Arve Overland. Lukke til, og del på alt de lagar.

Tips til stilskriving

2009-10-16T14:40:00.055+02:00

Stilskriving er ein sentral aktivitet i den norske skulen, no som før. Det har generelt sett blitt viktigare for oss norsklærarar å legge opp effektive vurderingar av stila r på ein slik måte at elevane får gode og klare tilbakemeldingar på kva som eigentleg krevst av dei i denne samanhengen. Dei "nye" læreplanmåla i Kunnskapsløftet gjer at det har dukka opp nye oppgåvetypar (analysar av retorikk, talar, samansette/multimodale tekst etc.) i høve til dei meir tradisjonelle (artiklar, analysar av sakprosaktekstar og skjønnlitterære tekstar).

På mange skular går det no føre seg eit arbeid med å konkretisere måla som ligg til grunn for skrivetreninga og vurderinga av ulike typar elevtekstar. Ein del av dette er blitt publisert allereie. Elles ligg det ulike vurderingsskjema, rubrikkar og "tips" om korleis ein skal skrive gode stilar ute på verdsveven. Noko ligg på ulike læreboknettstadar, andre på ulike lærarbloggar, og andre igjen flyt rundt i ulike nettverk. Kor gode desse sidene er, er variabelt, og nokre av sidene inneheld stoff som ikkje er "ferdig" og må derfor takast med ei klype salt. Men:

På direkte førespurnad frå ein del av elevane mine, så legg eg ut nokre lenkjer til tips, vurderingsskjema etc. som eg tykkjer er gode. Andre lærarar kan godt vere ueinige med meg, så elevane kan kanskje be lærarane vurdere innhaldet på tipsa før dei vert brukte.

Sidene er delte inn i "info" som gir opplysningar om dei ulike sjangrane, "punktlister" som set opp forslag til innhald i dei ulike sjangrane, "lenkjer" som er nettopp det, "vurderingsskjema" som er meinte for utfylling, og endeleg "rubrikkar", der ein set opp kriterium for måloppnåing.

..og dette kan ikkje seiast klart nok. Punktlister er berre meinte som hjelp i førebuingsfasen. Alle elevtekstar på langsvarsoppgåver skal vere heile, samanhengande tekstar med god tekstbinding. Om ein leverer inn ei "punktliste", skal ein stryke!

Dersom nokon har forslag til sider eller skjema som burde vere med her, eller meiner at nokon av lenkjene på lista bør takast vekk, så legg inn ein kommentar under.

Generelle tips om stilskriving:

Sensorrettleiing - Udir - sensorrettleiing til eksamensoppgåver vår 2008 - sensorskjema/kjenneteikn for måloppnåing
Nivådelt vurderingsskjema for analysar og resonnerande tekstar - ukjent forfattar
Å komme i gang med oppgaven - Studenttorget.no -om skriveprosessen i samband med eksamen/langprøver
Norsk: Sjangere - Studenttorget.no - om artikkel, essay, kåseri, novelle etc.
Sjangerlære - Norsk nettskole - sjangrar som essay, kåseri og andre
Skriv bedre stil - Riksmålsforbundet - god på tradisjonelle oppgåver
Vurderingskriterier, skriftleg - Knarvikl VGS - konkretiseringsarbeid i høve til norskfaget, inneheld vurdering av essay, filmmelding, moderne eventyr, tekstanalyse etc.

Argumenterande tekst/artikkel
Rubrikk: Argumenterande teks t - Leif Harboe
Punktliste: Norsk stil - artikkel - Eli Sonja Kolset Vasset

Noveller/episke tekstar
Info: Om å skrive fortellinger - Morten Harry Olsen

Kåseri
Info: Kva er eit kåseri? - Norsk nettskole
Punktliste: Norsk stil - kåseri - Eli Sonja Kolset Vasset

Essay
Info: Essay - Norsk nettskole
Punktliste: Norsk stil - essay - Eli Sonja Kolset Vasset

Sakprosaanalyse

Info: Å analysere sakprosatekstar - Panorama

Diktanalyse
Punktliste: Analysemal: Lyrisk diktning - Vgskole.no

Analyse av novelle/prosatekst
Punktliste: Analysemal: Episk diktning - Vgskole.no

Punktliste: Norsk stil - romananalyse - Eli Sonja Kolset Vasset

Retorisk analyse
Punktliste: Skjema for retorisk analyse - Underteikna

Punktliste: Skjema for retorisk analyse av tekster - Hilde Melby

Analysar av samansette tekstar

Rubrikk: Kjennetegn på måloppnåelse ved analyse og tolkning av sammensatte tekster, skriftlig - Lillestrøm VGS

Punktliste: Analyse - NDLA

Analysar av nettstadar
Info: Korleis beskrive nettstader - NDLA

Analysar av teikeseriar
Info: Teikneseriar - NDLA
Info: Teikneseriar - Nynorsksenteret
Punktliste: Analyse av eit teikneseriealbum - NDLA

Analysar av bilete

Info/punktliste: Bildeanalyse (pdf) - Panorama

Analysar av film
Info: Analyse - frå NTNU
Info: Virkemidler i film - frå Epos GK
Punktliste: Å analysere film - Norsk filminstitutt

Analysar av musikkvideo
Punktliste: Analyseskjema for musikkvideoer - Hilde Melby
Punktliste: Hvordan analysere en musikkvideo - Marita Aksnes

Reklameanalyse (tekst + bilde)
Punktliste - Model til reklameanalyse - ukjent opphav (dansk)
Punktliste - Analyse av reklame - Norsk nettskole

Reklameanalyse (reklamefilm)
Punktliste: Analyseskjema for reklamefilm - ukjent opphav
Lenkjer: Reklamefilm - Mediana

Adaptasjonsanalyse
Innfyllingskjema: Adaptasjonsanalyse (doc) - Panorama

Info: Adaptasjon - frå bok til film (ptt) - Spenn 3

Info: Adaptasjon i mediene - Mediana

Munnlege tekster
Rubrikk: Vurderingskriterier muntlig framføring - Leif Harboe

Vurderingskjema: Vurderingsskjema for muntlig framføring - Spenn 1

Info: Norsk munnleg - vurdering (pdf) - Ove Eide

Info: Muntlig framføring i et etos-logos-patos-perspektiv (pdf) - Frøydis Hertzberg

Biletet er "Saturated Writing " av tnarik, under CC.BY.2.0-lisens

"En/ei/et steike/steikt/steke/stekt fin/fint gardin?"

2009-09-26T20:08:00.012+02:00

Eg har i den seinare tid blitt meir og meir irritert over ei av dei heilage kyrne i norsk språkdebatt, nemleg det såkalla bokmålet/riksmålet. Då vi i Noreg skal halde oss med både eit godt og brukbart skriftspråk (nynorsk) og eit nesten uforståeleg og nyttelaust skriftspråk (bokmål), vert vi norsklærarar pålagde å lære elevane våre begge desse skriftnormene. Hadde vi kutta ut bokmålet, seier det seg sjølv at vi kunne ha brukt tida på viktigare ting.

Bokmålet ("fjelldansken", "sossemålet", "tullingspråket" som mange av elevane mine kallar det..) er for dei fleste elevar og lærar i nynorskområda latterleg lett, då vi er stort sett flinke med språk. Likevel går det altså med unødvendig mykje tid i undervisinga til å drille elevane i alle dei rotete sideformene og klammeformene i bokmålet (eller "kvalmeformene" som nokre av elevane mine kallar dei...dersom nokon av de bokmålsfanatikarane les dette, så må eg understreke at de er elevane som har desse haldningane til skriftspråket, ikkje veit eg kvar dei har det ifrå...når de insisterer på å nytte denne antikverte, danske skriftforma, så lyt de tole litt sleivkjeft - ingen grunn til å verte sure for det, vel?)

Lat oss ta eit heilt tilfeldig ord i ordboka, og sjekke bøyingskaoset som oppstår. Vi kan ta..... ordet "gardin". Eit kjapt søk i bokmålsordboka gir dette resultatet:

Det er ikkje lett å halde seg alvorleg! Riksmålsrørsla har altså ikkje blitt einige om ei gardin er hankjønn, hokjønn eller inkjekjønn! Dette resulterer i ikkje mindre enn 3 ulike bøyingsmønster:
hannkjønn (en gardin, gardinen, gardiner, gardinene), hokjønn (ei gardin, gardina, gardiner, gardinene) og inkjekjønn (et gardin, gardinet, gardin/gardiner, gardina/gardinene)!

Er det anna å vente at bokmålselevane fortvilar? Spøk til side, dette er utan tvil siste spikar i den flytande likkista som er på veg til havsens botn med menn og myser. Kor lenge skal de rase mot fornufta?

Retorikk og Wordle

2009-09-26T16:27:00.024+02:00

No er VG3-klassa mi ferdig med retorikk i norsk, og vi har altså sett på ein del talar frå ulike synsvinklar. Medan mesteparten av tida naturleg nok har gått med til å finne bruk av etos, patos og logos, gjerne uttrykt som ulike tropar og figurar.

Ein noko mindre sentral, men morosam innfallsvinkel er å sjå på kva slags ord eller uttrykk som går igjen i talane. Ein kan ikkje sjå seg heilt blind på dette, kva samanheng orda og uttrykka står i har sjølvsagt mykje å seie, og gjentaking er berre eit av fleire typiske verkemiddel. Men likevel kan ei enkel oppteljing av frekvensen av ulike gi ein peikepinn på kva ein tale legg vekt på. Til å gjere dette, har vi nytta ei enkel og grei netteneste som heiter Wordle.net. Ein opprettar ei ordsky ved å klikke på "Create". Deretter kopierer ein teksten i ein tale, limer dette inn i tekstfeltet i Worlde, og ut får ein ein grafisk representasjon av dei mest brukte orda. Dess meir brukt eit ord er, dess større vert ordet. Dei mest vanlege orda (determinativ, hjelpeverb, etc.) vert luka ut som standard, sjølv om ein kan velje om eit eller fleire av desse skal vere med. Ein kan også velje kva språk teksten skal vere i, t.d. norsk (...bokmål). Ein kan velje ulike utformingar av ordskya. Alt i alt vert fort denne skya fasinerande vakker etter mi meining...

Her er t.d. Gunnar Stålsetts tale til brudeparet under viinga til kronprins Haakon og Mette-Marit, henta frå talesamlinga Virksomme ord:

...her var det kjærleiken som stod i fokus, ja....

Eit anna godtdøme er ein tale av Barack Obama som vi har arbeidd med. Talen er den berømte "Yes we can"-talen, 8/1-2008. Her er videoen av talen:

Talen var med på å introdusere "Yes we can"-slagordet til Obama, noko som m.a. resulterte i musikkvideoen "Yes we can", med m.a. will.i.am frå Black Eyed Peas.

Då både "we" og "can" vanlegvis vert luka bort, har vi juksa litt (dvs teke bort dei vanlegaste ord med unntak av "we" og "can", i tilegg til å ha teke bort alle ord som berre er nemt ein gong), og då vert resultatet slik (klikk gjerne):

Nyttig? Litt? Det er i alle fall fort gjort å verte hekta og byrje å lime inn all mulig tekst. Her er t.d. mål og tiltaksplanen til Volda VGS:

Elles så er det slik at eg tidleg i planleggingsarbeidet for VG3-klassa mi kopla retorikkpensumet med "Yes we can"-talen, utan heilt å hugse kvifor. Etter å ha googla litt, fann eg ut at det var fordi eg las denne bloggen; Lektor Laastad med hjertet i halsen, skrive av lektor Solrun Laastad ved Fusa VGS. Ho har ei rekkje interessante innlegg om norsk, samfunnsfag og IKT.

Biletet er sjølsagt laga med Wordle.net, og "fanga" med Jing.

Mind the gap!

2009-09-09T21:57:00.007+02:00

Historia om gapminder.org og professor Hans Rosling er ei skikkeleg Oskeladd-historie. Rosling er professor i internasjonal helse ved det Karolinska Insititutet i Sverige, og har tidlegare arbeidd som lækjar i Afrika. Han hadde også ei spesiell interesse for statestikk, noko som førte til at han var med på å stifte gapminder.org, som har som oppgåve å spreie samfunnsvitskapleg statestikk, og å gjere denne tilgjengeleg på ein pedagogisk måte.

Etter kort tid vart han kjend gjennom filmar publiserte på Youtube, både pga. av den entusiastiske presentasjonsteknikken sin, og for dei t.d. overraskande resultata han la fram. Google fatta interesse for programvaren han nytta, og kjøpte den opp.

Øverst kan ein sjå "gjennombrots"-forelesninga si ved TED-konferansen i Monterey, California i 2006. Her ei noko nyare forelesing om nokre globale endringar dei siste 200-åra:

Ein får sjølvsagt lyst til å rote med denne programvaren sjølv, og det kan ein ved å gå inn i Gapminder-programmet (det ser enda betre ut om ein klikkar på "Switch to full screen").

Sakprosa på nynorsk

2009-09-09T19:53:00.005+02:00

Eg har akkurat oppdaga at nynorsksenteret har ein eigen database med gode eksempel på sakprosatekstar i ulike sjangrar! Dei har også mykje anna nynorsksnadder, t.d. ei samling teikneseriar på nynorsk, t.d. serien om Bjartmann - ein superhelt frå Ulsteinvik (!).

Grammatikk og kjærleik, indeed!

Richard Hermann - lyd og podcast

2009-09-09T00:37:00.007+02:00

For oss som er litt oppe i åra, så er stemma til NRK-medarbeidaren og kåsøren Richard Hermann (fødd 1919) noko som ofte vekkjer gode minne. Richard Hermann brukte å ha kåseri om engelsk samfunn og historie, og vekte anglofilien i mange. Utanom at han hadde ei dei mest behaglege stemmene i norsk radio, og førte eit sobert språk, hadde han også eit utømeleg lager av slåande anekdotar og replikkar frå britisk historie. Han ga ut dei fleste av kåseria sine i bokform, m.a. ein lang serie om britiske monarkar med fokus på dei mest kjende dronningane (Elizabeth 1 og 2, og Victoria), men han skreiv også tjukke bøker om engelsk fotball, gjenferd, massemordarar og sjølvsagt om byen London.

NRK har gjort tilgjenglege desse kåseria: her som "streaming" lydavspeling, og her som nedlastbare mp3-filer, som ein også kan abonnere på som podcast.

NB: dei har "Lærerne", "Pils" (Pop ispedd litt sladder) og Irma1000 også!

Biletet er "London - Big Ben " av harshilshah100, under CC.BY.2.0-lisens

Kva bør nye elevar skaffe seg av programvare?

2009-09-08T10:43:00.018+02:00

Eg har hatt ein liten sekvens med nokre av norskelevane mine der vi såg litt nærare på Open Office og Firefox, og kva desse kan nyttast til i norskfaget. Nokre har fått desse programma installert på maskinane, medan andre har det ikkje. Nokre av elevane mangla PC, så dette er meint som ei lita oppskrift/påminning for dei som treng det. Sjå elles denne brosjyra frå Møre og Romsdal Fylkeskommune..

Open Office:
Fylkeskommunen har slått fast at vi bør (om mogleg) nytte gratis programvare basert på open kjeldekode. Dette vil m.a. seie at elevar bør laste ned kontorpakken Open Office (om dei ikkje har programpakken frå før, sjølvsagt).

Finn varianten som passar best for deg: for dei fleste elevane mine vil dette seie Windows-varianten, med nynorsk grensesnitt. Avinstaller eventuelle gamle versjonar før du laster ned den nye. Køyr programmet.

Open Office 3.1.1 - Windows - nynorsk
Open Office 3.1.1 - Windows - bokmål

Norske ordlister lyt lastast ned separat: Her ei rettleiing for installasjon av norske ordlister i Open Office 3.

NB: For mange ser ikkje ordlistene ut til å fungere. Dette er fordi at Open Office etter installasjonen legg eit oppstartsikon lengst nede til høgre på oppgåvelinja. Dersom dette ikkje blir slått av, oppdaterere ikkje systemet eventuelle endringar. Høgreklikk på ikonet og vel ”avslutt”. Lukk deretter programmet og start opp att. Då skal ordlistene fungere! Hugs at av og på knappen for retting (knappen ABC over ei raud bølgje) må stå "inne" for at feil i teksten skal verte markerte.

Firefox:
Eg tilrår at elevane lastar ned, installerer og bruker Mozilla Firefox som nettlesar. Firefox er gratis, kan lett byggast ut tilleggsfunksjonar ved hjelpa av ei rekkje gode tillegg, og den finst oversett til både nynorsk og bokmål.

Mozilla Firefox 3.5.2 – nynorsk
Mozilla Firefox 3.5.2. - bokmål

Smart tilleggsfunksjon: Scrapbook i Firefox

Scrapbook er eit tillegg til Mozilla Firefox som let brukaren lagre og organisere nedlasta nettsider som då vert liggande lokalt på harddisken. Funksjonar i Scrapbook let også brukaren søke gjennom samlinga, bruke ulike ”markeringspennar” til å understreke viktige delar av nettsidene etc.

Desse sidene fungerer då utan at brukaren er tilkopla internett, og kan såleis nyttast t.d. på skriftleg norsk eksamen, der alle hjelpemiddel unnateke kommunikasjon er lovleg.

Her er nokre tips om bruk av Scrapbook:
"Scrapbook" frå Norskboka av Leif Harboe
”Å ta notater med Scrapbook” frå bloggen til Leif Harboe.

Lurt triks i Firefox
Det er mogeleg å stille inn Firefox slik at når ein startar nettlesaren, vert 2 faner starta samtidig. Det er ynskjeleg at elevar på Volda VGS har http://ungweb.no/ som startside. Dersom ein fyl denne rettleiinga, kan ein legge inn denne, i tillegg til ei anna startside etter eige val (eg likar http://www.startsida.no)

Smart mal med topptekstar og botntekstar i Writer
Eg har tidlegare laga eit innlegg om korleis ein kan sette inn topptekstar og botntekstar i Writer. Dette er ein stor fordel dersom ein t.d. skal skrive stilar som lærarane skriv ut.....og så kræsjar printaren...

Tankekart

2009-08-12T23:31:00.031+02:00

Då er vi snart i gang igjen! Eg ser ut til å vere så heldig at eg skal ha ei Vg1-klasse i norsk igjen, og kan då vere tidleg ute med å introdusere det å lage digitale tankekart som ein viktig dugleik.

Tankekart som metode har blitt popularisert av forfattaren Tony Buzan, fyrst og fremst som ein teknikk for å nytte hjernen meir effektivt. Vanlege innlærings- og hugseteknikkar har i følgje han lagt for mykje vekt på logikk (styrt av den venstre hjernehalvdelen) og for lite av kreativitet, form og farge (som skal ligge i den høgre hjernehalvdelen). Om det er så enkelt, tvilar eg vel personleg litt på, men det er vel neppe nokon tvil om at å arbeide grundig, assosiativt og "seint med eit lærestoff, har ein viss positiv påverknad både på kor lett det er å lære inn og kor lett det er å hugse.

Tankekart har vanlegvis vore laga med (farge-)blyantar og papir, og det kan godt hende at dette kan vere ein heilt grei måte framleis. I digital form er det likevel slik at ein har mange fleire moglegheiter; t.d. til å dele desse med andre, til samarbeid (med same tankekart) og ein kan presentere desse på ei rekkje måtar. Ein kan også kople omgrep til bilete, lyd og film.

Tankekart har lenge vore nytta i norskfaget, og då vi no har gratis og effektive digitale verkty (der var det att!) til å lage slike, kan dette gjerast meir effektivt! Tankekart har oftast vore noko ein har brukt til å "brainstorme" i samband med disponering av stilar og til oppsummering av klassesamtalar. Metoden er også veleigna til å arbeide sjølvstendig med lærestoff for å drage ut nøkkelomgrep av eit lærestoff. At det no er mogleg å lagre desse digitalt, gjer det mogleg å lagre desse karta effektivt, og ein kan bruke desse også til å presentere eit stoff for andre. Det kunne ha vore interessant t.d. å sjå om digitale tankekart kunne ha vore nytta meir effektivt t.d. i samband med munnleg eksamen for å unngå dei reine Powerpoint-presentasjonane.

Det fint ei rekkje alternativ å velje mellom. "Industristandarden" når det gjeld digitale tankekart er det profesjonelle programmet Mindjet Mindmanager. Dette er relativt dyrt, men vert nytta ein del i høgare skuleslag. Elles finst det ei rekkje ulike nettenester som i større og mindre grad tilbyr nokolunde dei same funksjonane. Eg og fjorselevane testa ut bubble.us (svært enkelt) og Mind42 (meir avansert, meir retta mot samarbeid). Likevel er kongen av gratistenestene (etter mi meining) utan tvil Mindomo.

Innføring av Mindomo

View more presentations from Lars magne Mauset.

Mindomo krev at ein fyrst skaper seg ein profil med eige brukarnamn og passord. Ein får då tilgang til modulen som lagar sjølve karta, og ein får rydda lagringsplass. Ein kan lagre inntil 5 kart gratis på eit privatområde og uendeleg mange dersom ein vel å dele karta med andre. Dersom ein betalar litt kan ein få meir privatplass, i tillegg til at ein får nokre funksjonar med på kjøpet, men gratisversjonen er god nok etter mi meining.

Produksjonsdelen har eit grensesnitt som liknar mykje på MS Office sitt, og det er då relativt lett å finne fram i. Ein startar med å lage omgrepet som stå i midten og ein legg til greiner til underomgrep anten vha. av musa eller tastaturet. Ein har ei rekkje ulike val når det gjeld bruk av fargar, skrifttypar og utforming elles, og ein kan knyte omgrepa til bilete og anna digitalt material.

Det store fordelen med å gjere dette digitalt kjem fram når det gjeld lagringa av karta. Ein kan lagre desse i eit eige format (*.mom), eller ein kan lagre kartet i pdf-format eller som ei digitalt bilete (sjølvsagt kan ein også skrive ut karta). Rosina i pølsa er at det er mogleg å skrive ut karta som tekstfiler, anten som txt-fil eller som rtf-fil. Rtf-filer er eit standardformat som kan opnast i Open Office. Dette gjer at ein kan disponere t.d. stilar og lengre tekstar (t.d. fordjupingoppgåver) som tankekart, og få eksportere desse. Resultatet vert då at ein får oversiktlege disposisjonar, med ferdige overskriftsstilar, nummerering av overskrifter og ferdig innhaldsliste (innhaldet må ein rett nok skrive inn etterkvart...).

Ein kan også leggje inn kodar for tankekart i digitale tekstar ("embedding) t.d. i bloggar (ikkje i innlegg i Blogger, dessverre) eller i Wiki'ar (eg har testa dette i Wikispaces). Elles kan ein refere til tankekarta vha. av hyperkoplingar eller ein kan sjølvsagt presentere karta på storskjerm.

Noko eg har testa ut, er å bruke tankekart til å late elevane sjølve lage dei logiske strukturane, flytte på stikkord, opprette nye, etc. Ein kan t.d. lage tankekart som har såkalla "flytande emne" - dvs. at stikkorda i utgangspunktet ikkje er kopla saman med "greiner". Her er ei knytt til samfunnsfag; det norske politiske systemet.... Elevane må her lagre kartet på sine eigne område, klikke i midten og opprette ei (1) nytt stikkord, og då kan dei fritt kople saman dei flytande emna. Eg har også sett saman ei liknande oppgåve i historie, der ein skal organisere ulike forklaringar på kvifor tsaren vart styrta i 1917. Ein annan nyttig struktur er eit tankekart over læreplanmål, her for læreplanen i norsk. Dette kartet kan ein t.d. nytte som årsplan, ein kan kople opp kommentarar til kvart mål, ein kan kanskje krysse av for kvart gjennomførte mål, ein kan opprette kommentarar til operasjonalisering til dei ulike planmåla, og kanskje kan elevar leggje inn sjølvvurdering i høve til måloppnåing etc.?

Biletet er "Mindmapping " av Mindomoe, under CC.BY.2.0-lisens

Navigare necesse est

2009-06-25T17:15:00.018+02:00

I min eigen undervisingspraksis skjer det relativt ofte at eg saknar gamle dagar då det hang kart i alle klasserom. I både historie, norsk, og samfunnsfag er det å kunne plassere ulike fenomen geografisk sentrale dugleikar, og det er derfor kjekt å kunne ha kart for handa, sjølv om dei dag sjølvsagt er digitale i mange tilfelle.

Dei fleste har vel fått med seg at Google Earth er eit artig program. Ikkje alle har fått med seg at det også er mogeleg å laste ned små tillegg ("overlays") til programmet. Fleire av desse skulle det gå an å kunne nytte i fagleg samanheng, t.d. denne modellen av Colusseum i Roma, europeiske katedralar, og global befolknin gstettleik.

Nettstaden Worldmapper koplar kart og ulike statistiske indikatorar, og storleiken på dei ulike landa har samanheng med desse. Resultatet vert til dels slåande, her er t.d. kartet over befolkningsstorleik rundt 1500 e.Kr:

© Copyright 2006 SASI Group (University of Sheffield) and Mark Newman (University of Michigan).

Karttenesta Scribble Maps gjer det lett å kunne teikne og lage ulike former på digitale kart, og lagre desse til seinare bruk.Ein kan også skrive ut desse, eller lagre dei i kml-format (som kan opnast i Google Earth). Kanskje dette kan brukast t.d. til å lære om norske dialektmerke?

Framleis er det greitt å få karta ut på papir, og då er det fint at vi framleis kan finne gode, "tome" kart over både Noreg, Europa og kontinenta på nettstaden til Cappelens atlas. Sjekk elles ut Printable Maps for det same.

Google - eit kjekt verkty!

2009-06-08T23:26:00.014+02:00

Det er ikkje sjeldan at vi lærarar kjem i kontakt med uttrykket "verkty". Vi brukar vurderingsverkty, prøveverkty, informasjonsverkty, pedagogiske verkty etc. Noko som faktisk er verkty er dei ulike funksjonane som Google tilbyr.

Google er sjølvsagt mest kjende for søkemotoren sin. Denne kan brukast på meir rasjonelle måtar enn slik den vanlegvis vert; nemleg at ein skriv inn eit eller fleire stikkord og trykkjer på søk. Her er nokre av dei nyttigaste søketipsa for meir avansert bruk. Spesielt har eg hatt nytte av å avgrense søket til å gjelde bestemte filtypar. Dersom ein t.d. vil at søket berre skal vise Powerpoint-filer, legg ein inn "filetype:ppt" saman med søkeordet.

Ei anna svært nyttig teneste Google tilbyr gratis, er epost. Fordelane ved å ha fleire epostadresser er mange. Ein kan då reservere den vanlege epostadressa til verkeleg viktige meldingar, og nytte ei anna epostadresse til pålogging på ulike netttenester og nettsamfunn. Gjer ein ikkje dette, vil ein ofte oppleve at ein mottek svært mange (søppel-) epostar. Har ein t.d. ein konto hos Facebook, kan ein dagleg motta eit svært stort tal på meldingar om alle oppdateringar på profilen sin, og då er fort gjort at viktige epostar "druknar" i massen av mindre viktige meldingar.

For å få ei epostadresse hos Google må ein opprette ein konto. Ein får då også tilgang til ei rekke av dei andre "verktya" til Google . Ein opprettar ein konto ved å gå til "www.google.no", og deretter klikke på "Logg på" oppe til høgre i skjermbiletet. Her kjem ein inn på "Google Accounts". Fyll ut informasjonen som trengst og du vil etterkvart få tildelt ei epostadresse (med namnet *.gmail.com). Denne epostadressa kan ein nytte på alle PC'ar med tilgang til internett.

Samtidig får ein ved å lage ein Google-konto tilgang til dei svært mange (gratis) tilleggsfunksjonane Google tilbyd. Du kan få kalender, biletdelingstenesta "Picasa" (som også kan nyttast saman med det nedlastbare gratisprogrammet Picasa), "Google groups", bloggverkyet "Blogger" (som denne bloggen er laga i) og "Google Docs", som gjer det mogleg å opprette dokument, rekneark og presentasjonar på nettet. Google Docs har kanskje ikkje alle funksjonane som finst i MS Office og Open Office, men det er ikkje langt i frå. Desse dokumenta kan lagrast "online" og delast med dei ein vil. Eg vil sikkert seianare kome attende til korleis desse nyttast i skulesamanheng.

Google tilbyr som sagt mykje anna interssant, t.d. har dei på trappene eit verkty som blandar chat og epost som kjem til å heite Google Wave......Elles kan det vere greitt å laste ned "Google Toolbar", og legge den inn i Firefox eller Internet Explorer. Då får ein ei praktisk knapperad der dei viktigaste funksjonane er eit klikk unna...

Biletet er "Some Questions Can't Be Answered by Google " av Mykl Roventine, under CC.BY.2.0-lisens

Berlin-ekskursjon

2009-06-04T12:05:00.017+02:00

Våren 2009 var eg og nokre andre lærarar og elevar ved Volda vidaregåande skule på ekskursjon til Berlin. Nokre bilete frå denne turen ligg ute på nettsidene til Volda VGS. Her er ein litt annan måte å presentere turen på, ein "glogg". Her finn du ein større versjon, eller du kan klikke på "View full size" oppe til høgre i gloggen.

Denne plakaten er laga vha. av netttenesten Glogster. Her kan ein laga "plakatar", der ein lett kan kombinere tekst, bilete, ulike sjølvvalde grafiske element, video og lyd. Tenesten kan med fordel brukast m.a. i norskfaget til å lage ulike typar samansette tekster, presentasjonar og anna. Under ser du ein video frå Schooltube om Glogster brukt i naturfag:

Topptekstar, botntekstar og sidetal i Writer

2009-05-26T23:07:00.030+02:00

Ein del elevar og lærarar har lurt på korleis ein kan setje inn sidetal og andre opplysingar i topp- og botntekstar i Writer. Dette er sjølvsagt aktuelt i samband med skriftlege eksamenar og når elevane elles skal utforme skriftlege innleveringar. Vanlegvis vert slike tekstar skrivne ut, og det er då viktig at alle sidene kjem med.

Topptekstar og botntekstar er korte tekstar som kan setjast inn på toppen og botnen av sida, og som vanlegvis vil verte viste på alle sider i dokumentet.Topptekstar kan brukast til å setje inn brevhovud, slik ein ofte kan finne i offisielle brev. Ein kan også bruke topp-/botntekstar til å setje inn sidetal, eller anna informasjon som vi vil ha repetert på kvar side.

Her er ein skjermvideo om korleis ein lagar til botntekst og set inn sidetal, og ein annan video om korleis ein set inn topptekst og ulike typar informasjon. Desse er laga vha. av Jing, eit kjekt program som tek opp video frå det som skjer på skjermen din. Du kan også legge inn lydkommentarar dersom du har ein mikrofon.

Botntekstar og sidetal
Sidetal bør setjast inn i botntekstar. Vel «Set inn» => «Botntekst» => «Standard». Tekstmarkøren vil då verte flytta til botnen av sida. Heilt til venstre i vindauget vil ein sjå at den vertikale linjalen vert grå ovanfor og nedanfor linja ein står på, medan den delen av linjalen som ligg parallelt med tekstmarkøren vert kvit. Dette tyder at markøren står i botnteksten. Dersom ein har slått på vising av tekstgrenser ("Vis" => "Tekstgrenser"), vil topptekst (og evt. botntekst) vere tydeleg markert med ei lysgrå boks rundt seg (i tillegg til ei mykje større boks rundt hovudinnhaldet på sida). Ein set inn sidetal ved å velje «Set inn» => «Felt» => «Sidetal». Alle sidene som er formaterte som «Standard» vil no få fortløpande sidetal. Sidetalet kan plasserast i ulike posisjonar på linja ved å velje høgrestilling, venstrestilling eller midtstilling v.h.a. knappane for dette på formateringslinja:

Elevar bør ikkje berre sette innsidetal, men også det totale talet på sider. Når elevar skriv tekster til digital innlevering i skulen, t.d. norskstilar, føretrekkjer mange lærarar å skrive ut tekstane for å rette dei på papir. Ved å markere tekstane med sidetal, og i tillegg gi informasjon om det totale talet på sider, kan ein hindre at sider «forsvinn» i printaren og liknande problem.

Sett inn botntekst. Trykk på knappen for midstilling, skriv «- », sett inn sidetal, skriv « av », klikk «Set inn» => «Felt» => «Tal på sider», skriv « -». Då vil ein få ei botntekst som ser slik ut:

Ved å dobbelklikke på sidetalet får ein opp ein meny der ein kan gjere ein del val for korleis sidetalet skal sjå ut, t.d. kan ein setje inn romartal, a,b,c, etc. I dei fleste tilfelle er det greiast å halde seg til vanlege («arabiske») tal.

Nokre finn det irriterande at sidetal og andre «felt» (t.d. datofelt) er markerte på skjermen med grå bakgrunn. På ei eventuell utskrift er denne bakgrunnen ikkje med, og vil ein få den bort på skjermen også, kan ein slå av og på denne markeringa ved å velje «Vis» => «Feltskugge»

Topptekstar og brevhovud
I toppteksten kan ein setje inn ei rekkje typar informasjonar og funksjonar. I skulesamanheng er det nyttig dersom eleven set inn informasjon som gjer det lett å identifisere dokumentet, t.d. kven som skrive det, når det vart laga, tittel etc.

Vi tilrår denne framgangsmåten i vanlege «skulestiltekstar»: Klikk på «Set inn» => «Topptekst» => «Standard» . Tekstmarkøren står no og blinkar på toppen av sida. Vel «Tabell» => «Sett inn» => «Tabell». Gi tabellen 2 rader og 3 kolonnar, og ta bort haken ved «Kantlinjer». Tabellen vil då ikkje verte skriven ut med kantlinjer, sjølv om desse er markerte på skjermen (det grå omrisset av tabellen vert kalla tabellgrenser, og vising av desse kan ein slå av og på ved å hake av for dette i menyen «Tabell» => «Tabellgrenser»). Marker dei to cellene i kolonnen i midten, og klikk på knappen for midtstilling på verktøylinja for formatering. Marker deretter kolonnen til høgre i tabellen, og klikk på knappen for høgrestilling.

Set inn elevnamn og gruppe, tittel på teksten, dato («Set inn» => «Felt» => «Dato»), målform, oppgåvenummer/-bokstav, og sjanger, slik at toppteksten ser omtrent slik ut:

Det kan også vere lurt å markere overgangen mellom topptekst og anna tekst slik at dette også tydeleg vert vist på utskrifter. T.d. kan ein setje inn ei kantlinje nedst i tabellen, slik som i biletet ovanfor. Høgreklikk i tabellen, vel «Tabell» => «Kantlinjer». Dersom du ikkje har teke bort kantlinjene frå før, gjer du dette ved å klikke på firkanten lengst til venstre under "Linjeoppsett - Standard". Klikk på den nedste linja i tabellen under «Brukardefinert» slik at linja vert svart, vel 0,5 eller 1 punkt storleik på linja. Ein annan måte å markere tydeleg toppteksten er å velje ein annan bakgrunnsfarge på tabellen. Høgreklikk i tabellen, vel «Tabell» => «Bakgrunn», og vel ein farge som ikkje gjer teksten vanskeleg å lese, t.d. ein lys gråfarge.

No markerer toppteksten tydeleg (på kvar side) kven som har skrive oppgåva, tittelen, og når oppgåva sist vart lagra. Den markerer også tydeleg kva målform teksten er på (i nokre tilfelle kan dette vere uklart), kva for ei oppgåve i eit eventuelt oppgåvesett teksten er «svar» på, og også kva sjanger teksten tilhøyrer. I nokre tilfelle kan det også vere uklart både for eleven og læraren, i andre tilfelle kan oppgåva overlate til eleven å velje sjanger. Då vil markeringa i toppteksten kunne vere til hjelp for læraren/sensoren, og til påminning for eleven/eksaminanden.

NB. Ein vanleg feil når ein nyttar topptekst, er at ein gløymer å klikke utanfor feltet som er markert som topptekst når ein skal skrive inn den løpande teksten (med overskrift(er) og «brødtekst»). Då vil ein fylle opp toppteksten med tekst, noko som vil resultere i at ein etter ca 20 linjer ikkje kan skrive inn meir, og ein raud trekant dukkar opp på til høgre på sida.

Då må ein klippe ut den delen av teksten som ikkje var meint som topptekst, klikke på sida under toppteksten, og deretter lime inn at teksten her. Bruk markeringa på den vertikale linjalen til venstre i vindauget til å sjå når ein går over frå topptekst til brødtekst, eventuelt sjå på markeringa av «tekstgrenser»/margar (dvs. den lysgrå ramma rundt teksten som vert vist som standard i skjermbiletet til Writer). Visinga av tekstgrenser kan ein slå av og på ved å velje «Vis» => «Tekstgrenser».

For å unngå å måtte gjere dette mange gongar, er det lurt å lagre eit dokument der topptekst og botntekst er sett inn (men som elles kan vere tomt) som ein mal i Open Office. Ein vel då enkelt og greitt "Fil" => "Malar" => "Lagra", skriv inn eit namn på malen, og trykkjer OK. Skal ein t.d. skrive ein stil, vel ein "Fil" => "Ny" => "Malar og dokument", og då skal namnet på malen du har lagra dukke opp. Då vert eit nytt dokument, basert på malen starta opp.

CapsLK - no daud!

2009-05-22T20:32:00.016+02:00

No har eg sete inne i fineveret i 2 dagar og retta, og det som vanlegvis er mindre problem, vert eksponensielt meir irriterande for kvar time. Eg rettar både på utskrift (der eg rettar analogt med raud/blå penn) og skriv inn i tekstfilene (set inn ein tabell med måloppnåing etter ulike kriterium og tilleggskommentarar). Med andre ord skriv eg ein god del på PC'en min akkurat no. Eit særs irriterande problem vert då at eg overraskande ofte trykkjer ned CapsLK-tasten. Som kjent vert då bokstavane eg skriv store til eg eventuelt trykkjer på tasten igjen.

CapsLk-tasten er definitivt mellom dei minst viktige tastane på moderne PC-tastatur. Det er i praksis svært sjeldan at ein skriv heile setningar med berre store bokstavar. Skal ein skrive eitt ord eller to, så kan ein relativt greitt halde nede ein shift-tast medan dette foregår.

Det finst fleire måtar å ordne opp i dette. Det skal gå an å gå inn i registeret og fikse problemet derifrå. Dette høyrest alt for skummelt ut. Ei meir passande løysing for meg er då å laste ned det vesle gratisprogrammet "CapsUnlock". Når det er ferdig installert, dukkar det opp eit lite nytt ikon lengst nede i SysTray'et (nede til høgre på oppgåvelinja) . Høgreklikkar ein på dette kan ein hake av for at CapsLk skal ha same funksjon som Shift, altså at ein må halde nede knappen for å få store bokstavar. Trykker ein berre ein gong og slepp, så er ikkje knappen låst i Shift-modus. I tillegg kan ein slå av "Insert", men den knappen har jo oppført seg greitt.... hittil....!

Her er ein meir "praktisk" måte å kvitte seg med CapsLk på:

Biletet er "Keyboard 2" av john_a_ward, under CC.BY.2.0-lisens

Attende i manesjen!

2009-05-16T01:25:00.017+02:00

Etter å ha vore borte frå bloggosfæren i nokre år er eg altså attende! Eg er atter ein gong bloggar! No var den førre "Didrikbloggen" eigentleg ikkje nokon blogg - det var ei nettside som eg hadde tilgang til på domenet til Ørsta vidaregåande skule. Ikkje gjekk det an å legge inn kommentarar, ikkje hadde den fine "gadgets". Men gjennom at eg heile tida kommenterte undervisinga mi, skreiv litt smått om kva som skulle kome i dei ulike faga mine, og hadde ein plass å publisere lenkjer og bilete, så fungerte den som ein stad for refleksjon over eige undervising, noko som var nyttig for meg. Kanskje hadde elevane som av og til var innom også ein viss nytte av arbeidet mitt?

I 2006 pakka eg ned heile bloggen, då eg slutta ved Ørsta VGS og melde overgang til Volda VGS. I mellomtida har blogging blitt folkesport, enklare bloggverkty har kome, og mange lærarar og elevar har begynt å bruke blogg i skulen. Det har eg ambisjonar om eg også. Då trengs det forsking og eksperimentering, og det er nettopp det denne bloggen er meint å vere.

Biletet er "Flying Baby Elephant" av Night Owl City, under CC.BY.2.0-lisens